132ο: Η ιστορία της εκτροφής κι εμπορίας γαλοπούλας στον Κόμπελο Φαναρίου
(16ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Το Ανοικτό Φιλοσοφικό Σχολείο συνεχίζει το αφιέρωμα στην οικονομική και κοινωνική ιστορία του χωριού μας, του Φαναρίου Καρδίτσας και του οικισμού του, του Κομπέλου. Έτσι σήμερα θα αναφερθώ στην εκτροφή κι εμπορία χιλιάδων γαλοπούλων από οικογένειες του Φαναρίου, οι οποίες εκτρέφαν και πουλούσαν τα κοπάδια ή τα σμήνη γαλοπούλας στον Κόμπελο. Το κείμενο στηρίζεται στις μαρτυρίες των ανθρώπων του χωριού μας που δημιούργησαν την ιστορία. Εγώ απλώς καταγράφω την ιστορία όσο το δυνατόν πιο πιστά, όσο το δυνατόν πιο κοντά στην ιστορική πραγματικότητα.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και πιο συγκεκριμένα το 1961, ξεκίνησε η ιστορία της εκτροφής γαλοπούλας στο Φανάρι και στο προάστιό του, τον Κόμπελο.
Αυτός που πρώτος ξεκίνησε την εκτροφή γαλοπούλας στο χωριό μας ήταν ο Αποστόλης Ζορμπάς. Ο Αποστόλης Ζορμπάς γεννήθηκε το 1917 και πέθανε το 2003. Πριν ξεκινήσει με την εκτροφή γαλοπούλας, ασχολούνταν με την εκτροφή κι εμπορία μοσχαριών. Είναι πιθανόν την ιδέα για εκτροφή γαλοπούλας να την υιοθέτησε ή να τη σκέφτηκε όταν ήταν στις Σέρρες, ή να ήταν ιδέα του αδερφού του, του Λάμπρου. Η εκτροφή γαλοπούλας ήταν άγνωστη μέχρι τότε στο χωριό μας, το Φανάρι.
Μαζί με τον Αποστόλη Ζορμπά ξεκίνησαν την εκτροφή γαλοπούλας ο αδερφός του Λάμπρος Ζορμπάς- ο οποίος μόλις είχε αποφυλακιστεί (το 1958) ύστερα από 15 χρόνια φυλακή για τα πολιτικά του φρονήματα- καθώς και τα ξαδέρφια του Κυριάκης, Γιάννης, Βαγγέλης, Κώστας, Βασίλης και Σωτήρης Ζορμπάς.
Πιο συγκεκριμένα, επιχειρηματική μονάδα και δραστηριότητα στην εκτροφή και εμπορία γαλοπούλας στο Φανάρι και στον Κόμπελο στη δεκαετία του 1960, είχαν:
* Αποστόλης Ζορμπάς, περίπου 500 γαλοπούλες
* Λάμπρος Ζορμπάς, περίπου 500 γαλοπούλες
* Κυριάκης, Γιάννης, Κώστας και Βαγγέλης Ζορμπάς, περίπου 500 γαλοπούλες
* Βασίλης Ζορμπάς, περίπου 200 γαλοπούλες.
Στο Φανάρι, αλλά σε άλλες περιοχές της περιφέρειάς του, εκτρέφαν γαλοπούλες κι άλλες οικογένειες, όπως ο Σωτήρης Ζορμπάς, ο Γιάννης Κουλοσούσας, ο Βασίλης Ευσταθίου, ο Γιάννης Χαχούλιας, ο Χριστόφορος και ο Στέφανος Σουλιώτης, ο Νούκας.
Αλλά εδώ, στη σημερινή, στην παρούσα ανάρτηση, ασχολούμαι με όσες οικογένειες εκτρέφαν γαλοπούλες στο Φανάρι και στον Κόμπελο. Και το κάνω αυτό γιατί υπάρχουν κάποιες ουσιώδεις διαφορές, τις οποίες θα δούμε σε επόμενο μάθημα.
2. Η εκτροφή και εμπορία γαλοπούλας απαιτεί εξειδικευμένες γνώσεις. Μια μονάδα εκτροφής γαλοπούλας προϋποθέτει κατάλληλη γνώση, αναζήτηση αγοράς, σφαγείου και εμπλοκή στην καθημερινή εκτροφή της. Κι αυτό γιατί η εκτροφή γαλοπούλας παρουσιάζει περιβαλλοντικές ιδιαιτερότητες, όπως θερμοκρασίας, φωτισμού, χώρου, ασθενειών… Απαιτεί συνεργασία με κτηνίατρο ή πτηνίατρο, καθώς η ασθένεια μιας γαλοπούλας μπορεί να ξεκληρίσει όλο το σμήνος ή όλο το κοπάδι.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 είχε ξεκινήσει την εκτροφή γαλοπούλας και η Αμερικανική Γεωργική Σχολή στη Θεσσαλονίκη. Προπαγανδίστηκε έτσι η κατανάλωση κρέατος γαλοπούλας ως πιο υγιεινή διατροφή έναντι του χοιρινού κρέατος. Μιλώ για την εκτροφή νωπής γαλοπούλας κι όχι γαλοπούλας για κρεατοσκευάσματα, όπως είναι τα αλλαντικά.
3. Είναι γνωστό πως η παραγωγή και η κατανάλωση γαλοπούλας κορυφώνεται στις γιορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς. Έτσι οι οικογένειες των Φαναριωτών του Κομπέλου πουλούσαν τις γαλοπούλες το αργότερο μέχρι τις 22 με 23 Δεκέμβρη κάθε έτους. Η πώληση γαλοπούλας γινόταν μια φορά τον χρόνο. Ερχόταν συγκεκριμένος έμπορος από την Αθήνα, με μεγάλα φορτηγά, ο οποίος στο μεταξύ είχε δεχτεί παραγγελίες από κρεοπώλες της πρωτεύουσας. Ο έμπορος της Αθήνας συνεργαζόταν με μεσίτη από την Καρδίτσα, τον Δήμο Τάντο. Ο μεσίτης συνεργαζόταν με τους Φαναριώτες εκτροφείς γαλοπούλας. Ο έμπορος ζητούσε από τους παραγωγούς γαλοπούλας να μην τις τα’ι’σουν όχι μόνο το πρωί αλλά ούτε και το προηγούμενο βράδυ. Τις γαλοπούλες τις ήθελε ελαφρύτερες και ζωντανές.
Στον Κόμπελο, στον χώρο του κεραμοποιείου, το οποίο δεν λειτουργούσε τον χειμώνα, οι Φαναριώτες εκτροφείς συγκέντρωναν τις γαλοπούλες και τις ζύγιζαν ζωντανές. Ο έμπορος πλήρωνε συνήθως τους εκτροφείς τοις μετρητοίς, τις φόρτωναν και τα φορτηγά έφευγαν για τα σφαγεία της Αθήνας. Υπήρχε όμως το ρίσκο των εμπόρων. Συνέβαινε κάποιες φορές να μην πληρώνουν άμεσα και κάποιες φορές συνέβαιναν και παρατράγουδα…
4. Οι φαναριώτικες γαλοπούλες, επειδή ήταν ελευθέρας βοσκής, είχαν μεγάλη ζήτηση. Οι τρεις πρώτες οικογένειες, δηλαδή ο Αποστόλης, ο Λάμπρος και ο Κυριάκης Ζορμπάς με αδέρφια του, που είχαν και τις πιο μεγάλες επιχειρηματικές μονάδες, έβγαζαν τις γαλοπούλες να βοσκήσουν στα λιβάδια. Τις έβγαζαν να βοσκήσουν από τον Μάη μέχρι τέλους Σεπτέμβρη στα “Παλιουριώτικα δέντρα”, στον δρόμο προς το χωριό Παλιούρι ή Άγιοι Ανάργυροι, όπως λέγεται σήμερα, και από τις αρχές Οκτώβρη μέχρι τα Χριστούγεννα στην περιοχή του Κομπέλου και της Λοξάδας, στον “Σκατιάρη”. Αυτές οι δύο περιοχές διέθεταν μεγάλη έκταση για βοσκή. Οι γαλοπούλες έτρωγαν χορτάρι κι ακρίδες. Τους άλλους μήνες, από τον Γενάρη έως και τον Απρίλη οι οικογένειες έρχονταν στο χωριό μας, στο Φανάρι, όπου τις τάιζαν φύραμα και καλαμπόκι αλεσμένο. Τις διατηρούσαν σε στάβλο και σε κήπο.
Στις δύο πρώτες περιοχές, στα “Παλιουριώτικα δέντρα” και στον “Σκατιάρη”, “έπιανε” η κάθε οικογένεια εκτροφέων τον δικό της τόπο κι έστηνε μια κυκλική περίφραξη για να βάζει μέσα τις γαλοπούλες. Η περίφραξη δεν ήταν σκεπαστή, ήταν όπως ένας κήπος. Οι Φαναριώτες εκτροφείς γαλοπούλας έπρεπε να είναι εκεί 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Υπήρχε κίνδυνος από αλεπούδες, νυφίτσες, αγριόσκυλα… Κάποιος, συνήθως ο άνδρας, ή όλη η οικογένεια, έπρεπε να μείνει με τις γαλοπούλες στην περίφραξη.
Οι οικογένειες τους καλοκαιρινούς μήνες, στα “Παλιουριώτικα δέντρα”, έστηναν ένα πάνινο τσαντίρι και κοιμόντουσαν εκεί. Μαζί τους πήγαιναν και τα παιδιά για το φύλαγμα, μιας και δεν είχαν σχολείο. Τους μήνες από τον Οκτώβρη έως τα Χριστούγεννα, στον Κόμπελο, στον “Σκατιάρη”, έφτιαχναν μια τσίγκινη παράγκα, έστρωναν κάτω φλοκάτες, έβαζαν ένα κρεβάτι και σκεπάζονταν με βελέντζες, για να αντέξουν τη φοβερή υγρασία και το κρύο του Κομπέλου και του Σκατιάρη…
Αύριο η συνέχεια…
5. Σε δύο φωτογραφίες βλέπουμε τις δύο περιοχές όπου οι οικογένειες των Φαναριωτών εκτροφεων γαλοπούλας περνούσαν τους 8 από τους 12 μήνες του έτους: Στην πρώτη τα “Παλιουριώτικα δέντρα” και στην τελευταία τον Κόμπελο και τον “Σκατιάρη”. Στις άλλες φωτογραφίες βλέπουμε αρσενικές και θηλυκές γαλοπούλες με τα μικρά τους. Με το κόκκινο λειρί είναι η αρσενική γαλοπούλα.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
