143ο: Τα ψάρια, οι ενυδρίδες, η βάρκα και η χαρτοπαικτική λέσχη στη λίμνη του Θανόπουλου στον Κόμπελο Ιθώμης
(27ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω το μεγάλο αφιέρωμα στον οικισμό του Κομπέλου της κοινότητας Φαναρίου Καρδίτσας και τη συγγραφή της ιστορίας του. Σήμερα θα αναφερθώ στην καλλιέργεια, στην αξιοποίηση της λίμνης και τη χαρτοπαικτική λέσχη του Θανόπουλου.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Η περίφημη λίμνη του Θανόπουλου στον Κόμπελο Φαναρίου έχει πίσω της μια μακρά ιστορία σχηματισμού και διαμόρφωσης. Η ανάπτυξή της ή η συρρίκνωσή της έχει ακολουθήσει διάφορα κι αντιφατικά στάδια εξέλιξης:
α. Αρχικά υπήρχαν οι δύο πηγές, οι οποίες έρρεαν τα πλούσια νερά τους προς τον κάμπο της Θεσσαλίας. Οι πηγές αυτές είναι στα ριζά τού λόφου του Φαναρίου Καρδίτσας. Με τη διάβρωση του εδάφους σχηματίστηκε ένα ρέμα, ένα μεγάλο αυλάκι.
β. Κάποια “πρώτη” στιγμή το κάτω μέρος του ρέματος το μπάζωσαν για να σχηματιστεί μια μικρή λίμνη, ώστε να έχουν νερό για τα κηπευτικά και για τα κτηνοτροφικά φυτά που καλλιεργούσαν εκεί γύρω. Τα νερά των πηγών χρησιμοποιούνταν για την ύδρευση ανθρώπων και ζώων, όπως βουβαλιών, αγελάδων και προβάτων.
γ. Κάποια δεύτερη στιγμή, πριν από τον πόλεμο του 1940, ο Δημήτρης Θανόπουλος αποφασίζει να μεγαλώσει τη λίμνη. Δούλεψε κόσμος και κοσμάκης για το άνοιγμά της, για το μεγάλωμά της, καθώς τότε δεν υπήρχαν σκαφτικά μηχανήματα, αλλά μόνο τα ανθρώπινα χέρια, τα λισγάρια, τα τσαπιά και τα φτυάρια. Τελικά τα κατάφεραν κι άνοιξαν μια λίμνη σχήματος ορθογωνίου, με μήκος 60 μέτρων, πλάτους 20 μέτρων και βάθους 4 μέτρων περίπου. Το ύψος του νερού είναι σήμερα γύρω στα 1,5 μέτρα.
δ. Αυτή η λίμνη παρέμεινε τέτοια έως το 1982. Τότε ο θετός γιος του Δημήτρη Θανόπουλου, ο Γιώργος Σοφογιάννης, αποφασίζει να την κάνει ακόμα πιο μεγάλη. Έτσι με μηχανήματα-με εκσκαφέα-ανοίγει τη λίμνη στο κάτω μέρος της και παράλληλα προς τη σιδηροδρομική γραμμή, δεξιά και αριστερά, σχηματίζοντας τώρα σχήμα ταφ (Τ) κεφαλαίο. Η χωρητικότητα της επιφάνειας της λίμνης σχεδόν διπλασιάστηκε. Από ένα στρέμμα, έφτασε να είναι 1,5 έως δύο στρέμματα .
ε. Στο εσωτερικό της λίμνης, ο Γιώργος Σοφογιάννης, αποφασίζει να κτίσει χωρίσματα με τσιμεντόλιθους. Έτσι στις αρχές του 1980, έκτισε 4 χωρίσματα εντός της λίμνης, τα οποία υπάρχουν ακόμη και σήμερα, όπως βλέπετε στη φωτογραφία.
στ. Στην όχθη της λίμνης υπήρχε από τον πατριό του ένα μικρό καλύβι. Δίπλα σε αυτό ο Γιώργος έκτισε κι ένα άλλο μικρό καλύβι με τσιμεντόλιθους. Βλέπε φωτογραφία.
*ζ. Ο Δημήτρης Θανόπουλος και ο θετός γιος του τοποθέτησαν φράχτη, ο οποίος ήταν γύρω γύρω από την όχθη της λίμνης, κάνοντας τη προσέγγιση προς αυτήν δύσκολη σε ανθρώπους και ζώα. Ανθρώπους που πήγαιναν να ψαρέψουν λαθραία και βίδρες που αναζητούσαν τη τροφή τους…
η. Ο Γιώργος Σοφογιάννης αποφασίζει να φέρει και να ρίξει στη λίμνη και μια μικρή βάρκα, η οποία δεν ήταν μεγαλύτερη των 2 μέτρων, όπως βλέπουμε με ιδιαίτερη προσοχή στη φωτογραφία.
θ. Αργότερα η λίμνη μπαζώθηκε στο κάτω μέρος, σε δύο σημεία, ώστε το νερό να μην πηγαίνει δεξιά και αριστερά του αρχικού ορθογωνίου σχήματος. Έτσι η λίμνη σήμερα έχει σχήμα ορθογωνίου, το οποίο είχε όταν ο πατριός του Γιώργου Σοφογιάννη την είχε επεκτείνει προπολεμικά. Το νερό που υπερχειλίζει φεύγει από το κάτω μέρος και περνώντας κάτω από μια γέφυρα της σιδηροδρομικής γραμμής, πηγαίνει προς τον θεσσαλικό κάμπο. Βλέπε τη σχετική φωτογραφία.
2. Γιατί ανοίχτηκε αυτή η λίμνη; Ποια ήταν τα σχέδια του Δημήτρη Θανόπουλου και του Γιώργου Σοφογιάννη και πώς τελικά αυτά εξελίχθηκαν;
Η λίμνη αυτή ανοίχτηκε για να λειτουργήσει πριν από τον πόλεμο ως ιχθυοτροφείο απ’τον Δημήτρη Θανόπουλο. Κι έτσι λειτούργησε.
Ο θετός γιος του, ο Γιώργος, προσπάθησε να της δώσει και μία άλλη ακόμη διάσταση, αλλά δεν πρόλαβε. Ας δούμε πρώτα τα έργα και τις ημέρες του Δημήτρη Θανόπουλου.
3. Ο Δημήτρης Θανόπουλος-Μούντζιας, γεννήθηκε τον Φλεβάρη του 1890 και πέθανε το 1964. Ήταν γιος του Χρήστου Θανόπουλου – Μούντζια, ο οποίος είχε πεθάνει το 1908 και της Βασιλικής, η οποία γεννήθηκε το 1861 και πέθανε το 1937. Είχε άλλα δύο αδέρφια, τη Χαρίκλεια και τον Γιώργο. Ο Γιώργος Θανόπουλος πέθανε το 1939.
Ο Δημήτρης Θανόπουλος συζούσε με μια γυναίκα, τη Χαρίκλεια, η οποία ήταν από το χωριό Φλωρέσι του δήμου Μουζακίου, και η οποία είχε τρία μικρά παιδιά, δύο κορίτσια τη Ζωή και τη Μαρία και έναν γιο, τον Γιώργο.
Ο Δημήτρης Θανόπουλος δεν είχε “δικά” του παιδιά.
Ο Δημήτρης Θανόπουλος ήταν αυτός που άλλαξε το επώνυμο από Μούντζιας σε Θανόπουλος. Ο Δημήτρης Θανόπουλος κάποια στιγμή βρέθηκε στα Γρεβενά, όπου άνοιξε χαρτοπαικτική λέσχη, στη διάρκεια του μεσοπολέμου. Η λέσχη για κάποιον λόγο πήρε φωτιά και κάηκε. Ο Δημήτρης Θανόπουλος όμως είχε ασφαλισμένο το κτίριο της χαρτοπαικτικής λέσχης κι έτσι πήρε την αποζημίωση.
Από τα Γρεβενά επιστρέφει στο χωριό μας,
το Φανάρι, όπου ανοίγει κι εδώ καφενείο στο ισόγειο και χαρτοπαικτική λέσχη στον πάνω όροφο. Για αυτή τη χαρτοπαικτική λέσχη έχουν ακουστεί διάφορα, όπως ότι κάποιος έπαιξε και τη γυναίκα του στα χαρτιά…
“Ο Δημήτρης Θανόπουλος είχε στον πάνω όροφο και ταβέρνα με λαϊκά, ρεμπέτικα και ζωντανή ορχήστρα. Είχε και ντιζέζα. Εγώ μικρό κορίτσι περνούσα απ’ έξω κι άκουγα τα τραγούδια στη δεκαετία του 1950”, θα μου πει η Μαιρόπη Μπίτσιου.
Ο Λάμπρος Σωτηρίου στο βιβλίο του για το χωριό μας γράφει πως οι αδελφοί Θανόπουλου είχαν ξενώνα στο Φανάρι. Αυτό όμως δεν μπορώ να το επιβεβαιώσω, παρόλο που ρώτησα πολλούς. Ίσως κάποιο δωμάτιο να υπήρχε για τους χαρτοπαίχτες…
Όμως για κάποιον λόγο η χαρτοπαικτική λέσχη και το καφενείο έκλεισαν στο χωριό μας. Στη συνέχεια ο Θανόπουλος το κτίριο το νοίκιασε στον Σωτήρη Αδάμο. Αργότερα το σπίτι αυτό θα τ’ αγοράσει ο Φώτης Μούντζιας από τον κληρονόμο και διαχειριστή της περιουσίας Γιώργο Σοφογιάννη. Είναι δίπλα στην πλατεία.
Στο μεταξύ, προπολεμικά, ο Δημήτρης Θανόπουλος ένα κτήμα του δίπλα στη λίμνη το είχε φυτέψει με καρποφόρα δέντρα, όπως μηλιές και αχλαδιές. Ενώ στο πάνω μέρος του λόφου είχε φτιάξει μια παράγκα, “η οποία λειτουργούσε για σύντομο χρονικό διάστημα ως καφενείο και χαρτοπαικτική λέσχη. Πήγαιναν εκεί οι παππούδες κι έπαιζαν χαρτιά. Το μαγαζί αυτό στον Κόμπελο το άνοιξε, αφού έκλεισε τα μαγαζιά στο Φανάρι. Αυτά γίνονταν τις δεκαετίες του 1940 και 1950”, θα μου πει ο Θανάσης Γεωργούσης. Ενώ ο Γιώργος Ζορμπάς ή Γώλης Σαββάλας θα μου πει: “Κάποιο οίκημα είχε πάνω από τη λίμνη. Έψηνε. Περνούσαν κι έδινε, πωλούσε”.
Παράλληλα στον Κόμπελο, όπου είχε ντάμι, εκεί που είναι η λίμνη, άνοιξε και διεύρυνε την αρχική γούρνα και μέσα στη λιμνούλα έριξε γόνους ψαριών και λιμνήσια ψάρια, όπως γριβάδια και πλατίτσες.
“Πήρε τα χρήματα από την αποζημίωση και τα έριξε στο νερό”, λένε οι Φαναριώτες, όπως ο Δημήτρης Γεράσης κι ο Δημήτρης Χαχούλιας, ακούγοντας διηγήσεις των πατεράδων τους. Στα ψάρια έριχνε τροφές, τα περιποιούνταν. Τα ψάρια ήταν τόσο για τις ανάγκες της οικογένειας αλλά και του καφενείου. Τηγάνιζε, έψηνε. Την ίδια στιγμή πωλούσε ψάρια.
Η Μαιρόπη Μπίτσιου δίνει και μία άλλη οπτική: “Ο Δημήτρης Θανόπουλος είχε σπίτι στον λόφο, πάνω από τη λίμνη. Τα ψάρια δεν τα πωλούσε. Τα είχε για ομορφιά. Πολύχρωμα ψάρια. Είχε διάφορα ψάρια. Ήταν πολύ ωραία. Μικρά ψαράκια. Ήταν πάθος του να διαλέγει τα ψαράκια και να τα καμαρώνει. Μέχρι το 1960 υπήρχαν τα ψάρια και τα καρποφόρα δέντρα. Εμείς είχαμε πρόβατα εκεί κοντά”.
Όμως εμφανίστηκαν νέα προβλήματα. Αφότου έριξε ψάρια στη λίμνη και το νέο μαθεύτηκε, έρχονταν από γειτονικά χωριά, όπως το Παλιούρι και ψάρευαν λαθραία, ή κλέβανε τους καρπούς των δέντρων. Αναγκάστηκε να πάρει πρόσθετα μέτρα ασφαλείας. Έγινε φύλακας για τα ψάρια και τα καρποφόρα δέντρα. Όμως μεγάλος μπελάς ήταν και οι ενυδρίδες, οι οποίες έτρωγαν τα ψάρια.
Γύρω στα 1960 η ιστορία με τα ψάρια τελείωσε. Ο Δημήτρης Θανόπουλος ήταν πια μεγάλος. Το 1964 πεθαίνει. Η γυναίκα του η Χαρίκλεια και οι κόρες της Ζωή και Μαρία έφυγαν για τα Τρίκαλα.
4. Ας παρακολουθήσουμε τώρα τη δεύτερη απόπειρα αξιοποίησης της λίμνης.
Ο Γιώργος Σοφογιάννης είχε γεννηθεί γύρω στα 1938. Ήταν ο θετός γιος του Δημήτρη Θανόπουλου. Αυτός κληρονόμησε ή διαχειριζόταν την περιουσία του πατριού του, τόσο το ακίνητο στο Φανάρι όσο και το χωράφι των έξι στρεμμάτων με τη λίμνη. Ο Γιώργος Σοφογιάννης παντρεύτηκε τη Δέσποινα και έκανε 2 παιδιά, 35 με 40 ετών σήμερα. Ο Γιώργος είχε πάει στη Γερμανία μαζί με τον Φώτη Μούντζια και γύρισαν στην Ελλάδα την ίδια χρονιά. Ζούσε στα Τρίκαλα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο Γιώργος Σοφογιάννης αποφασίζει να επαναλειτουργήσει τη λίμνη. Την καθαρίζει από τα δέντρα, τα βάτα κι και τα καλάμια και τη διευρύνει στο κάτω μέρος της, διπλασιάζοντας την επιφάνειά της. Όπως είδαμε την είχε χωρίσει σε τέσσερα κομμάτια, με τσιμεντόλιθους, για να βάλει διαφορετικά ψάρια. Έφερε κι έριξε μέσα και μια βάρκα, ενώ έκτισε στην όχθη και ένα μικρό οίκημα. Αλλά ενώ την περιέφραξε με συρματόπλεγμα και τσιμεντόλιθους, η παλιά απειλή, οι ενυδρίδες ή αλλιώς βίδρες έκαναν μεγάλη ζημιά. Η βίδρα είναι υδρόβιο θηλαστικό, κολυμπά γρήγορα γιατί έχει νηκτικές μεμβράνες στα δάχτυλα των ποδιών της και τρώει κυρίως ψάρια και βατράχους σε καθαρούς όγκους γλυκού νερού, όπως ήταν η λίμνη του Θανόπουλου. Κυνηγούν κυρίως το βράδυ. Ο Γιώργος απογοητεύτηκε..
Λίγο αργότερα ο Γιώργος Σοφογιάννης αρρώστησε από καρκίνο και πέθανε σε ηλικία γύρω στα 65 του χρόνια. Έτσι το όραμά του, τα σχέδιά του ναυάγησαν…
Μετά τον θάνατο του Γιώργου Σοφογιάννη η λίμνη και το χωράφι που είναι γύρω της, περνούν στη γυναίκα του, τη Δέσποινα, η οποία ζει στα Τρίκαλα και στα δύο παιδιά τους.
Στο μεταξύ το σπίτι του Δημήτρη Θανόπουλου στον Κόμπελο γκρεμίστηκε με το άνοιγμα του κεντρικού δρόμου Καρδίτσας- Μουζακίου, ενώ η μία πηγή της λίμνης με τα έργα που έγιναν, άλλαξε θέση, θα μου πει ο Λευτέρης Ευσταθίου.
# Για τη συγγραφή του άρθρου στηρίχτηκα σε πολλές μαρτυρίες, πέρα από τα ονόματα που αναφέρω. Ωστόσο πάντα υπάρχουν κενά στην έρευνα. Όποιος γνωρίζει καλύτερα και περισσότερα ας επικοινωνήσει μαζί μου για να κάνω τις διορθώσεις και τις αναγκαίες συμπληρώσεις.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
