164ο: Έρευνα στο Μητρώο Αρρένων της Στράτσιανης και στη λίστα του Δ. Χαντζιάρα
Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, Φαναριώτη συγγραφέα
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω την έρευνα για την καταγωγή δεκάδων οικογενειών που ήρθαν από τα μαστοροχώρια της Κόνιτσας και ιδιαίτερα από τη Στράτσιανη κι εγκαταστάθηκαν στο χωριό μας, το Φανάρι Καρδίτσας από τα τέλη του 19ου μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Η επιτόπια έρευνά μου στο χωριό Στράτσιανη του δήμου Κόνιτσας, οι επαφές μου με σημαντικούς ανθρώπους του, οι συνεντεύξεις που μου έδωσαν καθώς και το βιβλίο της Ελένης Σουρέλη-Γαλάνη “Η Αχόπετρα του Σελλιού και της Στράτσιανης”, αποτελούν πολύτιμο οδηγό στα στοιχεία που εκθέτω. Πολύτιμος οδηγός και το βιβλίο του Δημήτρη Χαντζιάρα “Σκόρπια φύλλα”.
Ο συγχωριανός μας Δημήτρης Χαντζιάρας, για να βρει τους ετεροδημότες που ήρθαν στο Φανάρι στηρίχτηκε στην έρευνα που έκανε στο Μητρώο της κοινότητας Φαναρίου και πιο συγκεκριμένα για την περίοδο από την Απελευθέρωση του 1881 έως τον Μάη του 1917 καθώς και σε πληροφορίες που του έδωσαν Φαναριώτες μάστοροι, όπως ο Βαγγέλης Πατσιώλης. Ο ερευνητής και γιατρός Δημήτρης Χαντζιάρας αγνοεί ωστόσο το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας της Στράτσιανης.
Η δική μου έρευνα αξιοποιεί τα στοιχεία της έρευνας του Δημήτρη Χαντζιάρα αλλά προχωρεί σε μια σύγκριση κι αξιολόγηση των στοιχείων, καθώς έχω στα χέρια μου το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης, το οποίο αναφέρεται στην περίοδο από το 1845 έως το 1933. Το Μητρώο Αρρένων της Στράτσιανης βρίσκεται ολόκληρο στο βιβλίο της Ελένης Σουρέλη-Γαλάνη, το οποίο κυκλοφόρησε το 2023 από τις εκδόσεις Κάκτος.
Ας τα πάρουμε λοιπόν τα πράγματα με μια σειρά:
1. Ο ερευνητής και συγγραφέας Δημήτρης Χαντζιάρας στο παραπάνω βιβλίο του και στις σελίδες 133 και 134 γράφει πως από την Απελευθέρωση του 1881 έως και τον Μάη του 1917, ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στο Φανάρι 32 άτομα από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων. Τα ονόματα αυτά βρίσκονται στο Μητρώο της κοινότητας Φαναρίου. Εδώ θα αναφέρω μόνο τα επώνυμα, τα οποία είναι 15 στον αριθμό. Γράφει ο Χαντζιάρας:
* Γεράσης
* Γκέλης
* Καρακώστας
* Λιούλιος
* Λιανός
* Λάμπρου
* Μιχαλόπουλος
* Πατσιώλης
* Παγονόπουλος
* Καστάνης
* Σουρέλης
* Σιώμος
* Σαναβίτης
* Ταμπάκης
* Χαχούλιας
Πρόκειται για 15 επώνυμα ανθρώπων που σύμφωνα με τον Δ. Χαντζιάρα ήρθαν από τη Στράτσιανη της Κόνιτσας κι εγκαταστάθηκαν στο χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης.
Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Όλα τα άτομα με τα επώνυμα αυτά κατάγονται από το χωριό Στράτσιανη Ιωαννίνων;
2. Για να απαντήσω στο ερώτημα αυτό, “βούτηξα” μέσα στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης Ιωαννίνων. Εδώ θα παραθέσω τα επώνυμα των Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης, οι οποίοι γεννήθηκαν από το 1845 έως το 1933 στη Στράτσιανη και εγγράφηκαν στο εκεί Μητρώο Αρρένων, και τα οποία επώνυμα έχουμε και εμείς στο χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης. Από το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης προκύπτουν τα ακόλουθα 16 επώνυμα που μας ενδιαφέρουν:
* Γεράσης
* Καρακώστας
* Λιούλιος
* Λιανός
* Λάμπρου
* Μιχαλόπουλος
* Πατσιόλης
* Καστάνης
* Σουρέλης
* Σιώμος
* Ταμπάκης
* Λώλος
* Πούλιος
* Οικονόμου
* Μακρής
Διαπιστώνουμε με έκπληξη πως τέσσερα επώνυμα που περιλαμβάνονται στη λίστα του Δημήτρη Χαντζιάρα δεν περιλαμβάνονται στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης από το 1845 έως το 1933. Τα επώνυμα αυτά είναι:
* Γκέλης
* Παγονόπουλος
* Σαναβίτης
* Χαχούλιας
Αυτό σημαίνει πως αυτά τα άρρενα άτομα, τα οποία έχουν αυτά τα επώνυμα και τα οποία ο Δημήτρης Χαντζιάρας γράφει πως έχουν προέλευση από τη Στράτσιανη, δεν ήταν γραμμένα στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας αυτής, δηλαδή δεν έχουν γεννηθεί από γονείς της Στράτσιανης ούτε είχαν μεταδημοτεύσει στη Στράτσιανη από άλλο χωριό ή πόλη.
Διαπιστώνουμε ακόμη πως στη λίστα του Δημήτρη Χαντζιάρα δεν υπάρχουν 4 επώνυμα, τα οποία έχουμε στο χωριό μας και τα οποία είναι γραμμένα στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης. Τα επώνυμα αυτά είναι τα εξής:
* Πούλιος
* Μακρής
* Λώλος
*Οικονόμου
Δεν θα ασχοληθώ με την προέλευση ή την καταγωγή αυτών των 4 επωνύμων ούτε πότε ήρθαν στο Φανάρι, αν δεν είναι γηγενείς, γιατί απαιτεί μεγάλη έρευνα, την οποία δεν έχω χρόνο για να κάνω.
3. Ποιοι άρρενες λοιπόν ήταν γραμμένοι στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης και αναφέρονται στη λίστα του Δημήτρη Χαντζιάρα, όπως τη δημιούργησε με την έρευνά του στο Μητρώο της κοινότητας Φαναρίου;
Τα κοινά επώνυμα που περιλαμβάνονται στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης και στη λίστα του Δημήτρη Χαντζιάρα είναι τα ακόλουθα έντεκα (11):
* Γεράσης
* Καρακώστας
* Λιούλιος
* Λιανός
* Λάμπρου
* Μιχαλόπουλος
* Πατσιώλης
* Καστάνης
* Σουρέλης
* Σιώμος
* Ταμπάκης
Αυτά είναι τα κοινά επώνυμα των Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης που ήρθαν κι εγκαταστάθηκαν στο Φανάρι Καρδίτσας από το 1881 έως το 1917 και εγγράφηκαν στο Μητρώο της κοινότητας Φαναρίου.
4. Βγαίνει λοιπόν το συμπέρασμα πως τα επώνυμα: Γκέλης, Παγονόπουλος, Σαναβίτης, και Χαχούλιας, τα οποία τα θεωρούσαμε πως έχουν προέλευση από το χωριό Στράτσιανη Ιωαννίνων, τελικά δεν υπάρχουν στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης.
Αυτό μπορεί να σημαίνει δύο πράγματα:
Πρώτον, πως ο Χαντζιάρας έκανε λάθος και με απλή την καρδιά τούς ενέταξε στα άτομα που έχουν έρθει από τη Στράτσιανη, ενώ έχουν άλλη καταγωγή.
Δεύτερον, τα ίδια αυτά άτομα ή ο γραμματέας τότε της κοινότητας Φαναρίου ή σε συνεννόηση μεταξύ τους, μπορεί να έδωσαν ως επώνυμο το χωριό καταγωγής τους, όπως παραδείγματος χάρη μπορεί να έχει συμβεί με το επώνυμο Σαναβίτης. Κοντά στην Κόνιτσα υπάρχει χωριό με το όνομα Σαναβό. Οι Στρατσιανίτες μου είπαν πως τους κατοίκους του χωριού αυτού τους αποκαλούν Σαναβίτες. Άρα λοιπόν είναι πολύ πιθανό το επώνυμο Σαναβίτης να υποδηλώνει τον κάτοικο του Σαναβό. Κάτι ανάλογο μπορεί να έχει συμβεί και με τα υπόλοιπα τρία επώνυμα.
Υπάρχει και κάτι ακόμα. Τα μαστοροχώρια της Κόνιτσας είναι 27 περίπου χωριά τα οποία βρίσκονται δεξιά και αριστερά της κοιλάδας του Σαρανταπόρου ποταμού. Οι κάτοικοι αυτών των χωριών ήταν κυρίως χτιστάδες και συγκροτούσαν ομάδες μαστόρων. Άτομα ή οικογένειες από ένα χωριό, μπορεί να ζούσαν σε ένα άλλο χωριό κι ας ήταν γραμμένα στο Μητρώο Αρρένων του χωριού τους. Κάποιοι ζούσαν στη Στράτσιανη. Αυτοί, όταν ήρθαν στο Φανάρι, δήλωσαν ως τόπο καταγωγής τους τη Στράτσιανη.
5. Υπάρχουν δύο μύθοι στο Φανάρι Ιθώμης:
Ο ένας είναι πως όλοι οι Φαναριώτες μάστοροι έχουν έρθει από το χωριό Στράτσιανη της Κόνιτσας. Το είδαμε όμως πως αυτό δεν ισχύει για όλους τους ανθρώπους που ήρθαν από την Ήπειρο.
Ο άλλος μύθος είναι πως όλοι οι Φαναριώτες μάστοροι έχουν εγκατασταθεί στον μαχαλά “Μαστόρικα”. Για μας που είμαστε από το Φανάρι Καρδίτσας και γνωρίζουμε τα επώνυμα των ανθρώπων της Ηπείρου που ήρθαν ως χτιστάδες και εγκαταστάθηκαν στο χωριό μας, οι Ηπειρώτες μάστοροι δεν εγκαταστάθηκαν μόνο στην περιοχή, στον μαχαλά “Μαστόρικα”, αλλά σε όλο το χωριό μας. Έτσι το επώνυμο Γεράσης το βρίσκουμε στη γειτονιά του Αγίου Αθανασίου. Το επώνυμο Πατσιώλης το βρίσκουμε και στη γειτονιά “Παναγιά”. Ενώ αν λογαριάσουμε και το επώνυμο Χαχούλιας ως καταγωγή από την Ήπειρο, τότε το επώνυμο αυτό το βρίσκουμε στη γειτονιά “Λωλέικα”. Κι αν ακόμα υποθέσουμε πως και το επώνυμο Λώλος έχει καταγωγή από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων, τότε θα δούμε πως αυτό είναι όχι μόνο στη παραπάνω γειτονιά αλλά διάσπαρτο μέσα στο χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης.
Όλα αυτά δείχνουν και κάτι ακόμα, πως οι άνθρωποι εκείνοι οι οποίοι ήρθαν από τη Στράτσιανη αλλά και από άλλα μαστοροχώρια των Ιωαννίνων, πριν από 110 έως 140 χρόνια, υπήρξαν ιδιαίτερα αγαπητοί από τον γηγενή πληθυσμό, ο οποίος τους αγκάλιασε, όπως και οι ίδιοι αγκάλιασαν και αγάπησαν τη νέα πατρίδα τους. Πρόκειται για Έλληνες, με μόνη γλώσσα την ελληνική και για χριστιανούς ορθόδοξους. Με άλλα λόγια, πρόκειται για εσωτερικούς μετανάστες, όπως είναι οι Φαναριώτες που πήγαν στην Καρδίτσα, τον Βόλο, τη Θεσσαλονίκη ή την Αθήνα…
Αύριο η συνέχεια…
#Στη πρώτη φωτογραφία βλέπουμε τη φωτοτυπία μιας σελίδας από το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης, όπως αυτό εμπεριέχεται στο βιβλίο της Ελένης Σουρέλη-Γαλάνη “Η Αχόπετρα του Σελλιού και της Στράτσιανης”. Όπως βλέπετε στο Μητρώο Αρρένων δίνονται το επώνυμο, το μικρό όνομα, το όνομα του πατέρα, το έτος γέννησης και ο τόπος γέννησης. Πύργος είναι η νέα ονομασία του χωριού Στράτσιανη, μετά το 1954.
[Το Μητρώο Αρρένων είναι ένα ειδικό δημόσιο βιβλίο στο οποίο εγγράφονται υποχρεωτικά όλοι οι άρρενες Έλληνες υπήκοοι με βάση το έτος γέννησής τους. Κάθε νέο άρρεν εγγράφεται αυτόματα μέσω της ληξιαρχικής πράξης γέννησης στο Ληξιαρχείο της κοινότητας όπου είναι γραμμένοι οι γονείς του. Το Μητρώο Αρρένων περιέχει μόνο τα επώνυμα των ανδρών που είναι εγγεγραμμένοι στη συγκεκριμένη κοινότητα. Τα επώνυμα και τα άλλα στοιχεία των γυναικών βρίσκονται στο δημοτολόγιο].
Να γιατί χθες έγραψα πως κάθε Φαναριώτης, που είναι παιδί μάστορα και που θέλει να βρει τις ρίζες του, το γενεαλογικό του δέντρο, θα πρέπει να έχει το βιβλίο αυτό της Ελένης Σουρέλη-Γαλάνη στο σπίτι του.
Στη δεύτερη φωτογραφία, η οποία είναι παρμένη από το σάιτ του Θεοφάνη Βαρδάκη, stratsiani.gr, αναφέρεται το όνομα Γλυκερία Ταμπάκη.
Στην τρίτη φωτογραφία, που είναι και αυτή παρμένη από το ίδιο σάιτ, απεικονίζει ένα ζεύγος Καρακώστα.
Στην τέταρτη φωτογραφία βλέπουμε την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στην καρδιά του χωριού της Στράτσιανης. Είναι η κεντρική εκκλησία τους.
Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε την
“Κρύα Βρύση” και στη φωτογραφία τον νεαρό Χάρη Πούλιο που σκοτώθηκε, στη μνήμη του οποίου έγινε η ανακαίνιση της παλαιάς βρύσης.
Όποιος γνωρίζει καλύτερα και περισσότερα στοιχεία, ας επικοινωνήσει μαζί μου προκειμένου να είναι ολοκληρωμένη και πιο ακριβής η έρευνα και η παρουσίασή της.
16 Απρίλη 2026
Ντούσας Δημήτρης, δάσκαλος φιλοσοφίας, ερευνητής, συγγραφέας
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
