167ο: Το γενεαλογικό δέντρο των Πατσιωλαίων: Από τη Στράτσιανη στο Φανάρι Καρδίτσας
Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, Φαναριώτη συγγραφέα
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τη μεγάλη έρευνα των οικογενειών που ήρθαν από τα μαστοροχώρια της Κόνιτσας και ιδιαίτερα από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων στο χωριό μας το Φανάρι Ιθώμης πριν από 110 με 150 χρόνια. Σήμερα θα αναφερθώ στη μεγάλη οικογένεια των Πατσιωλαίων.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Ο Δημήτρης Χαντζιάρας στο βιβλίο του Σκόρπια φύλλα, γράφει πως οι Πατσιωλαίοι ήρθαν στο Φανάρι από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων αμέσως μετά την Απελευθέρωση της Θεσσαλίας από τους Τούρκους το 1881. Πιο συγκεκριμένα γράφει πως από τη Στράτσιανη ήρθαν:
α. Ο Πατσιώλης Ρίζος του Ζήση
β. Ο Πατσιώλης Ζήσης του Ρίζου
γ. Ο Πατσιώλης Γιάννης
δ. Ο Πατσιώλης Νίκος του Γιάννη και
ε. Ο Πατσιώλης Χρήστος
Ήρθαν όμως πράγματι από το χωριό Στράτσιανη; Ας σταθούμε λίγο σε αυτό το ζήτημα.
Σύμφωνα με το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης, το οποίο αφορά στοιχεία για την περίοδο από το 1845 έως το 1933, στο δημόσιο αυτό βιβλίο υπάρχει γραμμένο μονάχα ένα όνομα: Πατσιόλης Χρήστος του Ιωάννη. [Έτσι ακριβώς είναι γραμμένο το όνομα, με “ο” και όχι με “ω”]
Αυτό σημαίνει πως τα πέντε ονόματα των Πατσιωλαίων που αναφέρει ο Δημήτρης Χαντζιάρας δεν είναι γραμμένα στο Μητρώο Αρρένων της Στράτσιανης. Το ερώτημα είναι: Πού ήταν γραμμένοι; Σε ποιο χωριό, σε ποιο Μητρώο Αρρένων; Φαίνεται πως ήταν γραμμένοι σε άλλη κοινότητα αλλά έμειναν στη Στράτσιανη, ή δήλωσαν τη Στράτσιανη ως χωριό καταγωγής τους.
Υπάρχει και κάτι ακόμα: Τόσο ο Λάμπρος Πατσιώλης που πήγε το 2005 στη Στράτσιανη όσο και εγώ που πήγα πριν από μία βδομάδα δεν βρήκαμε καμία οικογένεια της Στράτσιανης που να έχει σήμερα το όνομα Πατσιώλης. Το ίδιο μου είπαν και τέσσερις κάτοικοι της Στράτσιανης. Το επώνυμο αυτό δεν υπάρχει ούτε το έχουν ακούσει στο χωριό. Υπάρχει μόνο το παρατσούκλι “Πατσιούρης”. Είναι λοιπόν πολύ πιθανό οι Πατσιωλαίοι να ήρθαν από άλλο χωριό των μαστοροχωρίων της επαρχίας της Κόνιτσας και το πιο πιθανό είναι από το χωριό Μόλιστα, το οποίο παλιότερα λεγόταν Μεσσαριά και είναι απέναντι από το χωριό Στράτσιανη, καθώς τα χωρίζει ο ποταμός Σαραντάπορος. Το χωριό αυτό βρίσκεται σε υψόμετρο 840 μέτρα, είναι γνωστό για την παράδοση στην τέχνη της πέτρας και το 2021 είχε 15 κατοίκους.
Το θέμα χρειάζεται έρευνα…
2. Μετά από την Απελευθέρωση της Θεσσαλίας και του Φαναρίου έρχεται στο χωριό μας μια μεγάλη ομάδα χτιστάδων, μαστόρων με το επώνυμο Πατσιώλης και εγκαθίστανται στον μαχαλά “Μαστόρικα” και μάλιστα στην ίδια γειτονιά. Τα σπίτια τους είναι κοντά κοντά και κάτω από το κάστρο.
Ας δούμε λοιπόν το γενεαλογικό δέντρο του καθένα απ’αυτούς τους ανθρώπους, που εξασκούν το επάγγελμα του χτίστη, του μάστορα. Όπως θα δούμε, ο καθένας από αυτούς αποτελεί την αφετηρία για ένα ξεχωριστό κλαδί, το οποίο δημιουργεί μικρότερα κλαδάκια μέσα στο κύλισμα του χρόνου. Ο καθένας από αυτούς που πρωτοήρθαν στο Φανάρι αποτελεί τον πρόγονο των γενεών, των απογόνων που θα ακολουθήσουν.
3. Ο πρόγονος Πατσιώλης Ρίζος του Ζήση
και το γενεαλογικό κλαδί που δημιούργησε.
Σύμφωνα με το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης, ο Πατσιώλης Ρίζος του Ζήση γεννήθηκε το 1840 στο Φανάρι Καρδίτσας.
Όπως όμως γράφει ο Χαντζιάρας και όπως μου μαρτυρεί η Ευαγγελία Πατσιώλη-Ζέρβα, γεννημένη το 1947 και κόρη του Βαγγέλη Πατσιώλη, ο Πατσιώλης Ρίζος του Ζήση ήρθε από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων στο Φανάρι Ιθώμης με τρία μικρά παιδιά:
α. Τον Ζήση.
β. Τον Δημήτρη. Ο Δημήτρης πήγε στην Αμερική και πέθανε εκεί. Είχε έναν γιο, τον Περικλή, ο οποίος έζησε στο Φανάρι αλλά αυτοεξορίστηκε στα πέτρινα χρόνια στην Πολωνία. Επέστρεψε και πέθανε στην Αθήνα.
γ. Μια κόρη την οποία πάντρεψε με τον Ταμπάκη Γιάννη.
Ο Πατσιώλης Ρίζος του Ζήση ασχολήθηκε με τη μαστορική τέχνη.
Ο Πατσιώλης Ζήσης, ο γιος του Πατσιώλη Ρίζου, παντρεύτηκε την Ευαγγελία, το γένος Νανάκου. Ο Ζήσης ήταν κι αυτός μάστορας της πέτρας. Ο Πατσιώλης Ζήσης έκανε πέντε παιδιά:
* Την Αγορούλα
* Την Αρετή
* Τον Θύμιο. Ο Θύμιος Πατσιώλης έζησε στο Φανάρι. Έκανε έναν γιο. Ο γιος του έχει δύο κόρες.
* Τον Βαγγέλη. Ο Βαγγέλης Πατσιώλης είναι ο πατέρας της Ευαγγελίας Πατσιώλη-Ζέρβα, η οποία μου έδωσε τις παρούσες πληροφορίες.
* Την Ελένη.
Ο Πατσιώλης Βαγγέλης του Ζήση γεννήθηκε το 1911 και ήταν χτίστης. Βλέπε τη φωτογραφία όπου οι Πατσιωλαίοι ψήνουν αρνιά το Πάσχα του 1975. Είναι αυτός που έδωσε πληροφορίες στον ερευνητή Δημήτρη Χαντζιάρα, προκειμένου να γράψει το κεφάλαιο για τους χτιστάδες, τους μαστόρους του Φαναρίου. Ο Πατσιώλης Βαγγέλης έκανε δύο παιδιά:
* Την Ευαγγελία, όπως έγραψα παραπάνω, η οποία παντρεύτηκε τον Θανάση Ζέρβα, με τον οποίο έκανε δύο κορίτσια, και
* Τον Βασίλη Πατσιώλη, τον Λάκη όπως τον ξέραμε, ο οποίος γεννήθηκε το 1948 και εργάστηκε στο Εθνικό τυπογραφείο αλλά πέθανε πρόωρα. Δεν παντρεύτηκε και δεν άφησε έτσι απογόνους. Ήταν ένας πολύ καλός φίλος.
4. Ο πρόγονος Πατσιώλης Γιάννης και το γενεαλογικό κλαδί που δημιούργησε.
Σύμφωνα με τη μαρτυρία του Γιάννη Πατσιώλη, δασκάλου και οργανοπαίχτη στο μπουζούκι, ο μακρινός πρόγονος Γιάννης Πατσιώλης γεννήθηκε στη Στράτσιανη της Κόνιτσας. Ήταν χτίστης. Έκανε γιο τον Πατσιώλη Χρήστο ο οποίος γεννήθηκε κι αυτός στη Στράτσιανη. Ο Πατσιώλης Χρήστος παντρεύτηκε τη Βασιλική. Ήταν κι αυτός χτίστης..
Ο Πατσιώλης Γιάννης ή Γιαννάκης, ο οποίος ήταν γιος του Πατσιώλη Χρήστου, ήταν και μοναχοπαίδι. Ο Πατσιώλης Γιαννάκης γεννήθηκε το 1905 στο χωριό μας το Φανάρι και πέθανε στις 23 /9/1999. Βλέπε τον Πατσιώλη Γιαννάκη στην ομαδική φωτογραφία. Παντρεύτηκε την Αφροδίτη, το γένος Καρνάβα. Η Αφροδίτη γεννήθηκε το 1906 και πέθανε το 1980. Βλέπε την ίδια φωτογραφία. Ήταν κόρη του Παναγιώτη και της Αικατερίνης Καρνάβα. Ο Πατσιώλης Γιαννάκης έκανε πέντε παιδιά, από τα οποία αγόρι ήταν μόνο ένα, ο Κωνσταντίνος.
Ο Πατσιώλης Κωνσταντίνος ήταν γιος του Πατσιώλη Γιαννάκη. Γεννήθηκε το 1928 και πέθανε το 1994. Βλέπε την ομαδική φωτογραφία. Ήταν κι αυτός χτίστης. Έκανε δύο παιδιά, ένα αγόρι κι ένα κορίτσι: τον Γιάννη και την Αφροδίτη.
Ο Πατσιώλης Γιάννης, ο γιος του Πατσιώλη Κωνσταντίνου, γεννήθηκε το 1965, έμεινε για ένα χρόνο στο Φανάρι καθώς μετά η οικογένειά του μετακόμισε στη Λάρισα, όπου και ζει. Ο Πατσιώλης Γιάννης είναι ο μακρινός απόγονος του Πατσιώλη Γιάννη από τη Στράτσιανη. Ο ίδιος έχει δύο παιδιά, τον Κωνσταντίνο και την Ελισσάβετ.
Το γένος των Πατσιωλαίων θα συνεχίσει να υπάρχει απ’το κλαδί του μακρινού Πατσιώλη Γιάννη…
5. Ο πρόγονος Πατσιώλης Νίκος και το γενεαλογικό κλαδί που δημιούργησε.
Τις πληροφορίες για τον κλάδο αυτό των Πατσιωλαίων μου τις έδωσαν η Ειρήνη Πατσιώλη, σύζυγος του Πέτρου Καρακώστα και η Αγορίτσα Πατσιώλη, και οι δύο κόρες του Βασίλη Πατσιώλη. Βλέπε δεύτερη φωτογραφία. Ήταν χτίστης. Ήρθε μαζί με τη γυναίκα του Βασιλική. Έκαναν δύο παιδιά: τον Αθανάσιο και τη Χαρίκλεια. Η Χαρίκλεια παντρεύτηκε τον Φώτη Σιώμο. Για την οικογένεια των Σιωμαίων θα γράψω σε επόμενο μάθημα.
Ο Πατσιώλης Αθανάσιος του Νικολάου και της Βασιλικής γεννήθηκε στο Φανάρι Ιθώμης το 1894 και πέθανε στις 18 Ιουλίου 1935. Ο Πατσιώλης Αθανάσιος, όταν παντρεύτηκε, έφυγε από το πατρικό σπίτι στα Μαστόρικα και ήρθε στη γειτονιά της “Παναγιάς”. Ο Αθανάσιος Πατσιώλης έκανε τέσσερα παιδιά με την Ουρανία Νέστορα:
* Τον Χρήστο, ο οποίος γεννήθηκε το 1921. Βλέπε φωτογραφία.
* Τη Βασιλική, ο οποίος γεννήθηκε το 1922.
* Τον Βασίλη, ο οποίος γεννήθηκε το 1927. Βλέπε φωτογραφία.
* Τη Ρωμαλέα, η οποία γεννήθηκε το 1930.
Ο Πατσιώλης Βασίλης ήταν χτίστης. Συνεργαζόταν με του μαστόρους αλλά έπαιρνε και δουλειές μόνος του. Δούλευε όχι μόνο στο Φανάρι αλλά και στα Τρίκαλα και στα διπλανά χωριά. Συχνά έλειπε για έναν μήνα. Κάποια στιγμή άρχισε να ασχολείται και με τη γεωργία, καλλιεργώντας καπνό και βαμβάκι. Ο Πατσιώλης Βασίλης έκανε δύο κορίτσια, την Ειρήνη, η οποία έχει δύο αγόρια και μία κόρη και την Αγορίτσα (Ρίτσα), η οποία έχει δύο κόρες.
Ο Πατσιώλης Χρήστος ασχολήθηκε με τη γεωργία. Έκανε ένα αγόρι και δύο κορίτσια: τον Αθανάσιο, ο οποίος γεννήθηκε το 1953, τη Μαρίκα και την Ουρανία. Ο Αθανάσιος Πατσιώλης έχει δύο κόρες, η Μαρίκα δύο κορίτσια και η Ράνια ένα αγόρι.
Όπως φαίνεται κι από εδώ κι αυτός ο γενεαλογικός κλάδος των Πατσιωλαίων θα “χαθεί”…
6. Ο πρόγονος Πατσιώλης Νίκος του Γιάννη και το γενεαλογικό κλαδί που δημιούργησε.
Ο Πατσιώλης Νίκος του Γιάννη ήρθε μετά από την Απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881 από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων στο Φανάρι Ιθώμης. Ήταν χτίστης.
Ο Πατσιώλης Σταύρος ήταν ο γιος του Νίκου. Ο Πατσιώλης Σταύρος έγινε χτίστης, αλλά άνοιξε και μαγαζί. Βλέπε φωτογραφία. Ο Δημήτρης Χαντζιάρας δίνει τον Πατσιώλη Σταύρο του Νίκου ως μάστορα που συνέχισε την τέχνη του πατέρα του. Είχε ανοίξει εμπορικό μαγαζί, μπακάλικο, στη γειτονιά των Πατσιωλαίων, Λιαναίων και των Λιουλαίων, στον μαχαλά “Μαστόρικα”, κοντά στον “Μετζίτη”. Κάποια στιγμή, στον Μεσοπόλεμο, εκλέχτηκε πρόεδρος της κοινότητας Φαναρίου. Ο Λάμπρος Σωτηρίου, στο βιβλίο του “Φανάρι δήμου Ιθώμης, από το χθες στο σήμερα”, εκδόσεις Σαββάλας, 2010, αναφέρει τα ονόματα των προέδρων από το 1914 έως το 1967, αλλά αναφέρει λανθασμένα το μικρό όνομα του Σταύρου Πατσιώλη, αποκαλώντας τον Σπύρο Πατσιώλη.
Ο Σταύρος Πατσιώλης έκανε δύο αγόρια και δύο κορίτσια:
* Τον Νίκο, ο οποίος γεννήθηκε το 1923 και πέθανε το 2006 και
* Τον Λάμπρο, ο οποίος γεννήθηκε το 1921 και σκοτώθηκε το 1947, στη διάρκεια του Εμφυλίου πολέμου. Μέχρι τότε ήταν χτίστης. Δεν πρόλαβε να παντρευτεί.
* Τη Στυλιανή, η οποία γεννήθηκε το 1927 και
* Την Ειρήνη, η οποία γεννήθηκε το 1931. Έχουν πεθάνει όλοι.
Ο Πατσιώλης Νίκος ήταν χτίστης. Βλέπε φωτογραφία. Έβαζε όμως και καπνά και σουσάμι. Δούλευε σε ομάδα μαστόρων με τους Νίκο και Παναγιώτη Σιώμο, τον Κώστα Αγγελάκη, τον Αγαθοκλή Θέο και με τον Αλεξανδρή Χρήστο. Ο Πατσιώλης Νίκος παντρεύτηκε τη Ζωή Γεωργούση, αδερφή του Νικόλα, του πατέρα του Θανάση Γεωργούση. Τα παιδιά του Πατσιώλη Νίκου του Σταύρου είναι τα ακόλουθα:
* Η Αγγελική, η οποία έχει έναν γιο και μία κόρη, τον Άρη και την Ευθυμία.
* Ο Λάμπρος Πατσιώλης, ο οποίος γεννήθηκε το 1955. Πήρε το όνομα του αδικοχαμένου αδερφού του πατέρα του. Έχει μία κόρη, τη Ζωή. Υπήρξε υπάλληλος σε τράπεζα. Ο Λάμπρος Πατσιώλης είναι αυτός που μου έδωσε τις παρούσες πληροφορίες.
* Ο Σταύρος, ο οποίος γεννήθηκε το 1959 και έχει τρεις κόρες, τη Ζωή, την Κατερίνα- Γεωργία και τη Νικολέτα.
7. Αγαπητοί φίλοι,
Ξεκινώντας την έρευνα και το γράψιμο της βιογραφίας των Πατσιωλαίων του Φαναρίου, είχα την αίσθηση πως δύσκολα θα εύρισκα κάποιον κοινό πρόγονο, έναν γενάρχη, ανάμεσα στους τέσσερις κλάδους που ήρθαν στο Φανάρι στα τέλη του 19ου και αρχών του 20ου αιώνα. Τελικά δεν βρήκα κάποιον κοινό πρόγονο, δεν βρήκα τον γενάρχη τους. Ήθελα να πιστέψω πως ο Πατσιώλης Χρήστος του Ιωάννη, ο οποίος γεννήθηκε το 1866 και είναι γραμμένος στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης της Κόνιτσας, θα μπορούσε να είναι αυτός ο γενάρχης των όσων ακολούθησαν τον δρόμο για το Φανάρι. Αλλά ούτε και αυτός ταιριάζει. Η έρευνα παραμένει ανοικτή και προκαλεί τους σημερινούς απογόνους των Πατσιωλαίων να βρουν την κοινή τους ρίζα, τον γενάρχη τους.
#Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε τον Πατσιώλη Χρήστο, τον πατέρα δηλαδή του Αθανασίου, της Μαρίκας και της Ουρανίας.
Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε τον Πατσιώλη Βασίλη, τον πατέρα δηλαδή της Ειρήνης και της Αγορίτσας(Ρίτσας).
Στην τρίτη φωτογραφία βλέπουμε τον Πατσιώλη Νίκο, τον πατέρα της Αγγελικής, του Λάμπρου και του Σταύρου.
Στην τέταρτη φωτογραφία βλέπουμε τον Σταύρο Πατσιώλη, ο οποίος υπήρξε πριν από τον τελευταίο πόλεμο και πρόεδρος της κοινότητας Φαναρίου.
Στην τελευταία φωτογραφία, η οποία είναι τραβηγμένη το Πάσχα του 1975, βλέπουμε, από αριστερά προς τα δεξιά:
* Την Ευαγγελία Πατσιώλη-Ζέρβα, δηλαδή την κόρη του Βαγγέλη Πατσιώλη.
* Τον Βαγγέλη Πατσιώλη, με το γιλέκο, ακριβώς πίσω της Ευαγγελίας.
* Τη γιαγιά Αφροδίτη Πατσιώλη. Η Αφροδίτη είναι η γυναίκα του Γιαννάκη Πατσιώλη.
* Την Αγγελική Πατσιώλη, την κόρη του Νίκου Πατσιώλη.
* Τον παππού Γιαννάκη Πατσιώλη.
* Την Ελισάβετ Πατσιώλη, με το μωβ, σύζυγο του Κώστα Πατσιώλη.
* Τον Κώστα Πατσιώλη, με το μωρό στην αγκαλιά του, την κόρη του Αφροδίτη Πατσιώλη.
* Ο Γιάννης Πατσιώλης, γιος του Κώστα, όρθιος με το θαλασσί πουλόβερ. Είναι ο σημερινός δάσκαλος και μουσικός που ζει
στη Λάρισα.
* Ο Λάμπρος Πατσιώλης, είναι ο όρθιος με τη γάτα.
* Ο Βασίλης Ταμπάρας, είναι εγγονός του παππού Γιαννάκη Πατσιώλη.
* Η γιαγιά που είναι μπροστά από τον Γιαννάκη Πατσιώλη είναι η μάνα του Κώστα Αγγελάκη.
* Το μικρό παιδί είναι ο Βαγγέλης Αγγελάκης, γιος του Κώστα Αγγελάκη.
* Η Ουρανία Πατσιώλη, η γιαγιά με τα καφέ ρούχα, δεξιά, είναι η γυναίκα του Βαγγέλη Πατσιώλη. Από τη φωτογραφία λείπει ο Βασιλάκης Πατσιώλης, ο γιος του Βαγγέλη Πατσιώλη και αδερφός της Ευαγγελίας Πατσιώλη-Ζέρβα. Τη φωτογραφία μου έδωσε ο Γιάννης Πατσιώλης του Κωνσταντίνου.
Η ζωή συνεχίζεται… Αύριο η συνέχεια…
Για οποιοδήποτε λάθος ή ανακρίβεια ή παράλειψη, εδώ είμαι για να διορθώσω ή για να συμπληρώσω.
19 Απρίλη 2026
Ντούσας Δημήτρης, δάσκαλος φιλοσοφίας, ερευνητής, συγγραφέας
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625.
