174ο: Η ιστορία της οικογένειας των Ταμπάκηδων: Από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων στο Φανάρι Ιθώμης;
Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, συγγραφέα
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τη μεγάλη ιστοριοδιφική έρευνα για τις οικογένειες των Φαναριωτών μαστόρων οι οποίες φέρονται να έχουν έρθει στο χωριό μας, το Φανάρι Καρδίτσας από το όμορφο και ορεινό χωριό των Ιωαννίνων, τη Στράτσιανη. Σήμερα θα αναφερθώ στην οικογένεια των Ταμπάκηδων ή Ταμπακαίων.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Ο Δημήτρης Χαντζιάρας στο βιβλίο του Σκόρπια φύλλα, 1997, και στη σελίδα 134, γράφει πως μετά από την Απελευθέρωση της Θεσσαλίας από τους Τούρκους, το 1881, στο Φανάρι Ιθώμης ήρθαν από τη Στράτσιανη 32 άτομα. Ανάμεσα σε αυτούς και οι παρακάτω 2:
* Ταμπάκης Γεώργιος και
* Ταμπάκης Ιωάννης.
Λίγες σελίδες παρακάτω, εκεί που αναφέρεται στους χτιστάδες που ήρθαν από τη Στράτσιανη, γράφει πως ήρθαν 3 μάστοροι:
* Ταμπάκης Γεώργιος
* Ταμπάκης Γιάννης του Γεωργίου και
* Ταμπάκης Παναγιώτης.
Στη συνέχεια παραθέτει και τα ονόματα των παιδιών και των εγγονών τους που ακολούθησαν την τέχνη του πατέρα τους:
* Ταμπάκης Βασίλης του Παναγιώτη και
* Ταμπάκης Λάμπρος του Βασίλη.
Το ίδιο κείμενο και την ίδια λίστα με τα ονόματα που αναφέρονται στο βιβλίο του Δημήτρη Χαντζιάρα αναπαράγει και ο Λάμπρος Σωτηρίου στο βιβλίο του: “Φανάρι δήμου Ιθώμης Θεσσαλίας: Από το χθες στο σήμερα”, σελίδα 124, εκδόσεις Σαββάλας, 2010.
Είναι όμως ακριβώς έτσι τα πράγματα;
Ας τα δούμε από πιο κοντά, πιο συγκεκριμένα πιο βαθιά και πιο ολοκληρωμένα.
2. Από το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης, το οποίο καλύπτει την περίοδο από το 1845 έως το 1938, προκύπτει πως οι Ταμπάκηδες δεν ήρθαν στο Φανάρι Ιθώμης μετά από την Απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881, αλλά πως ήταν ήδη γεννημένοι και γραμμένοι στο Φανάρι Καρδίτσας από το 1841, ενώ μόνο ένα άτομο ήρθε από τη Στράτσιανη!
Έτσι, στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης είναι γραμμένοι οι παρακάτω εννέα Ταμπάκηδες κατά έτος γέννησης και τόπο γέννησης:
* Ταμπάκης Γεώργιος, έτος γέννησης 1841, τόπος γέννησης Φανάριον
* Ταμπάκης Ιωάννης του Γεωργίου, έτος γέννησης 1875, τόπος γέννησης Φανάριον
* Ταμπάκης Κώνστας του Γεωργίου, 1890, Φανάρι
* Ταμπάκης Λάμπρος του Βασιλείου, 1908, Φανάρι
* Ταμπάκης Δημήτρης του Βασιλείου, 1910, Φανάρι
* Ταμπάκης Ευάγγελος του Ιωάννη, 1916
* Ταμπάκης Λάμπρος του Ιωάννη, 1921, Φανάρι
Ταμπάκης Ευάγγελος του Λάμπρου και της Ολυμπίας, 1937, Φανάρι.
Ο Δημήτρης Χαντζιάρας και ο Λάμπρος Σωτηρίου, οι δυο Φαναριώτες ερευνητές και συγγραφείς, δεν χρησιμοποίησαν το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης, το οποίο ξεκινά την καταγραφή των κατοίκων του χωριού μας από το 1840- και όχι από το 1881, όπως ξεκινά το Δημοτολόγιο. Στηρίχτηκαν μόνο στο Δημοτολόγιο και στις μαρτυρίες κάποιων Φαναριωτών μαστόρων, όπως του Βαγγέλη Πατσιώλη, τον οποίο αναφέρει ο Χαντζιάρας στο παραπάνω βιβλίο του.
3. Ας περάσουμε τώρα να δούμε το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης της Κόνιτσας του νομού Ιωαννίνων, το οποίο καλύπτει την περίοδο από το 1845 έως το 1933. Αναφέρονται τα παρακάτω 25 ονόματα:
* Ταμπάκης Κωνσταντίνος του Χρήστου, έτος γέννησης 1852, τόπος γέννησης Πύργος (Στράτσιανη)
* Ταμπάκης Πασχάλης του Ζήση, 1860, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Δημήτρης του Χρήστου, 1862, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Ιωάννης του Γεωργίου, 1875, Στράτσιανη. [Συγκρατουμε αυτό το όνομα και την ημερομηνία, καθώς το βρήκα γραμμένο και στο Μητρώο Αρρένων του Φαναρίου]
* Ταμπάκης Δήμος του Γεωργίου, 1875 Στράτσιανη
* Ταμπάκης Ρίζος του Ιωάννη, 1880, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Χαράλαμπος του Πασχάλη, 1888, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Ευάγγελος του Κωνσταντίνου, 1890, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Βασίλης του Πασχάλη, 1896, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Γεώργιος του Μαργαρίτη, μητρός Κλιουφη, 1898, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Γεώργιος του Μαργαρίτη, μητρός Κλιουφη, 1901
* Ταμπάκης Γεώργιος του Κύρκα, 1902, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Λάμπρος του Κύρκα, 1904, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Παναγιώτης του Κύρκα, 1905, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Ζώης του Δημητρίου, 1905
* Ταμπάκης Κωνσταντίνος του Δημητρίου, 1909
* Ταμπάκης Ευριπίδης του Λεωνίδα, 1920, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Ανδρέας του Βασιλείου, 1924, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Κωνσταντίνος του Ευαγγέλου και της Κυριακούλας, 1929, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Παναγιώτης του Βασιλείου και της Αφροδίτης, 1930, Στράτσιανη
* Ταμπάκης Βασίλης του Κωνσταντίνου και της Γλυκερίας, 1932, Στράτσιανη.
Βλέπε το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης της Κόνιτσας στο βιβλίο της Ελένης Σουρέλη-Γαλάνη Η Αχόπετρα του Σελλιού και της Στράτσιανης, εκδόσεις Κάκτος, 2023.
Είδαμε παραπάνω πως το όνομα Ταμπάκης Ιωάννης του Γεωργίου, ο οποίος γεννήθηκε το 1875, είναι γραμμένο και στο Μητρώο Αρρένων του Φαναρίου και της Στράτσιανης. Τι σημαίνει αυτό;
Πρώτον πως μπορεί να πρόκειται για απλή σύμπτωση όλων των στοιχείων, αλλά να αφορά δύο διαφορετικά πρόσωπα.
Δεύτερον, και το πιο πιθανό, είναι ο Ταμπάκης Ιωάννης του Γεωργίου να είναι ο γιος του Ταμπάκη Γεωργίου, που γεννήθηκε το 1841, στο Φανάρι και γράφτηκε στο Μητρώο Αρρένων του Φαναρίου το 1875. Η οικογένεια εκείνη τη χρονιά να μετακόμισε στη Στράτσιανη της Κόνιτσας και να έγραψε και εκεί το βρέφος με τα ίδια στοιχεία. Και αυτό γιατί την επόμενη χρονιά γεννήθηκε στην Στράτσιανη και ο Ταμπάκης Δήμος του Γεωργίου με έτος γέννησης το 1876.
Μιλώντας με την Ολυμπία Ταμπάκη, τη σύζυγο του πρώην εκλεγμένου προέδρου της κοινότητας Φαναρίου Αλέκου Αλεξανδρή, μου είπε πως τα ονόματα που αναφέρονται στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας της Στράτσιανης δεν της λένε κάτι, είτε γιατί δεν έχουν τέτοια ονόματα μέσα στην οικογένειά της, όπως Ζήσης ή Πασχάλης, είτε γιατί δεν συμπίπτουν τα επώνυμα με τα ονόματα και τα πατρώνυμα.
Αυτό θα το δούμε και στην πορεία της έρευνάς μου.
4. Ας πάμε τώρα να δούμε το Δημοτολόγιο της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης. Εκεί βρήκα τα ακόλουθα στοιχεία. Θα ξεκινήσω από τον πιο μακρινό πρόγονο των σημερινών Ταμπάκηδων, τον Ταμπάκη Βασίλη.
* Ο Ταμπάκης Βασίλειος, ο οποίος γεννήθηκε στη Στράτσιανη, ήταν κτίστης, έγινε μόνιμος κάτοικος Φαναρίου, απεβίωσε το 1912, παντρεύτηκε την Αγαθή, το γένος Παναγιώτη Σιώμου, η οποία γεννήθηκε το 1878 και απεβίωσε το 1980. Ο Ταμπάκης Βασίλειος έκανε μαζί της τέσσερα τέκνα:
– την Ελένη, η οποία γεννήθηκε το 1902
– τον Λάμπρο, ο οποίος γεννήθηκε το 1908
– τον Δημήτριο, ο οποίος γεννήθηκε το 1910 και
– τον Παναγιώτη, ο οποίος γεννήθηκε το 1911.
Να σημειώσω πως ο συγκεκριμένος Ταμπάκης Βασίλειος, ο οποίος θα πρέπει να γεννήθηκε τη δεκαετία του 1870, δεν ήταν γραμμένος ούτε στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανη Ιωαννίνων ούτε στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης.
Σύμφωνα με μαρτυρία της Ολυμπίας Ταμπάκη, συζύγου του Αλέκου Αλεξανδρή, ο Ταμπάκης Βασίλης, ο προπάππους της, πνίγηκε το 1912 στον ποταμό Πάμισο ( Μπλιούρη, όπως τον ξέρουμε πολλοί), όταν προσπάθησε να τον διασχίσει για να πάει στην κωμόπολη του Μουζακίου. Τα ορμητικά νερά τον παρέσυραν και τον έπνιξαν, έχοντας αφήσει πίσω του 4 μικρά παιδιά, με τον πιο μικρό, τον Παναγιώτη, 9 μηνών. Ο προπάππους Ταμπάκης Βασίλης ήρθε ελεύθερος, ανύπαντρος, στο Φανάρι Ιθώμης. Η οικογένεια δεν ξέρει ούτε πότε γεννήθηκε ούτε πιο είναι το όνομα του πατέρα του και της μάνας του.
Ο Ταμπάκης Βασίλης είναι ο βεβαιωμένος μακρινός πρόγονος της οικογένειας Ταμπάκηδων στο Φανάρι Ιθώμης.
Ας δούμε τώρα τα παιδιά και τα εγγόνια του.
* Η Ταμπάκη Ελένη, 1902, είναι το πρώτο παιδί του Ταμπάκη Βασίλη. Παντρεύτηκε τον Σεραφείμ Σαμουρέλη και έζησε στα Τρίκαλα. Έκανε δύο αγόρια:
– τον Στέργιο, ο οποίος έχει δύο κόρες και
– τον Θωμά, ο οποίος έχει ένα αγόρι και ένα κορίτσι.
* Ο Ταμπάκης Λάμπρος είναι το δεύτερο παιδί του Ταμπάκη Βασίλη και της Αγαθής, γεννήθηκε το 1908 στο Φανάρι και ήταν χτίστης και γεωργός. Πέθανε το 1968. Παντρεύτηκε την Ολυμπία, το γένος Χρ. Παπαγρηγορίου, η οποία γεννήθηκε το 1906 και έκανε δύο παιδιά:
– τον Βασίλη, ο οποίος γεννήθηκε το 1935 και
– τον Ευάγγελο, ο οποίος γεννήθηκε το 1937.
* Ο Ταμπάκης Βασίλης του Λάμπρου και της Ολυμπίας, γεννήθηκε στο Φανάρι το 1935, παντρεύτηκε την Ελένη, το γένος Σουρέλη, η οποία γεννήθηκε το 1945 και έκανε μαζί της τρία παιδιά:
– την Αγαθή, η οποία είναι παντρεμένη με τον Σπύρο Νούκα και έχουν δύο παιδιά, ένα αγόρι και ένα κορίτσι.
– την Ολυμπία, η οποία είναι παντρεμένη με τον Αλέκο Αλεξανδρή και έχουν τέσσερα παιδιά: τη Χρυσάνθη, την Ελένη, την Ειρήνη και τη Βάγια (Βανέσα)
– τη Σωτηρία, η οποία είχε παντρευτεί αλλά έφυγε άδικα και πρόωρα από τη ζωή.
* Ο Ταμπάκης Ευάγγελος του Λάμπρου και της Ολυμπίας, γεννήθηκε το 1937 στο Φανάρι, ήταν αστυνομικός, έχει δύο αγόρια και ζει στη Βέροια.
* Ο Ταμπάκης Δημήτρης, γεννήθηκε το 1910 και ήταν το τρίτο παιδί της οικογένειας του προγόνου των Ταμπάκηδων στο Φανάρι, του Βασίλη και της Αγαθής. Ο Δημήτρης Ταμπάκης ήταν αστυνομικός, δεν παντρεύτηκε και έζησε στο Φανάρι. Απεβίωσε το 1991. Υπήρξε διορισμένος πρόεδρος της κοινότητας Φαναρίου στα πρώτα χρόνια της περιόδου 1967- 1974. Βλέπε φωτογραφία.
* Ο Ταμπάκης Παναγιώτης του Βασιλείου και της Αγαθής, ο οποίος γεννήθηκε το 1911, ήταν το τέταρτο παιδί του μακρινού προγόνου των Ταμπάκηδων στο Φανάρι, παντρεύτηκε τη Χρυσάνθη και έκανε μαζί της δύο παιδιά:
– τον Βασίλη, ο οποίος ζει στη Θεσσαλονίκη ως ελεύθερος επαγγελματίας και
– τον Κωνσταντίνο, ο οποίος ήταν πυροσβέστης και ζει στη Βέροια.
Ο Ταμπάκης Παναγιώτης ζούσε στη Θεσσαλονίκη.
5. Στο Δημοτολόγιο της κοινότητας Φαναρίου υπάρχει και το όνομα Ταμπάκης Λάμπρος του Ιωάννη και της Αγορίτσας, ο οποίος γεννήθηκε το 1921 στο Φανάρι, απεβίωσε το 1999, παντρεύτηκε την Αγγελική, η οποία απεβίωσε το 1986. Όπως όμως θα μου πει η Ολυμπία Ταμπάκη, το όνομα αυτό δεν το ξέρει.
6. Το επώνυμο Ταμπάκης εξακολουθεί να υπάρχει στο χωριό Στράτσιανη Ιωαννίνων. Μάλιστα μέχρι πριν από δέκα χρόνια, υπήρχε ανοικτό καφενείο του Ταμπάκη Στάθη. Βλέπε φωτογραφία.
Το επώνυμο Ταμπάκης το συναντάμε και στην Κέρκυρα, στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, ως μεταναστών καταγόμενων από το Σούλι και τα χωριά του. Πιο συγκεκριμένα, στο βιβλίο του Κ. Μ. Καραμούτσου, Σουλιωτών γενεαλογίες, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 208, υπάρχουν πολλές αναφορές σε οικογένειες που έχουν το επώνυμο Ταμπάκης.
Έτσι:
* Στον πίνακα Στατιστικής των ετών 1831 και 1832 των Ιονίων Νήσων, στο δεύτερο διαμέρισμα, εμφανίζεται ο Ταμπάκης Δημήτρης, να είναι γεωργός, με καταγωγή από το χωριό Τσεκουράτι του Σουλίου.
* Στη ληξιαρχική πράξη βάπτισης, με ημερομηνία 8 Νοεμβρίου 1835, εμφανίζεται ο Ταμπάκης Κωνσταντίνος του Γεωργίου με καταγωγή από το Σούλι να είναι ανάδοχος του βρέφους Νταλιάνη Αγγελικής, δύο μηνών, στην εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπους στο Μανδούκι Κέρκυρας.
* Στη ληξιαρχική πράξη βάπτισης με ημερομηνία 3 Νοεμβρίου 1838, εμφανίζεται να γίνεται η βάπτιση του βρέφους Ντουραχάνη Σπυρίδωνα, 3 μηνών, γιος του Ντουραχάνη Βασίλη του Σπύρου και της Ταμπάκη Σταματέλας, αμφότεροι από το Σούλι.
7. Η λέξη “ταμπάκης” είναι τούρκικη με αραβική ρίζα και σημαίνει βυρσοδέψης. Βυρσοδέψης ήταν ο επεξεργαστής, ο τεχνίτης ακατέργαστων δερμάτων ζώων για υπόδηση και ένδυση. Τα ακατέργαστα δέρματα ζώων λέγονταν “ταμπάκια”. Η κατεργασία των δερμάτων γινόταν κοντά σε ποτάμια ή σε πηγές για το πλύσιμο. Άρα το επώνυμο Ταμπάκης έχει μια επαγγελματική καταγωγή. Το σημερινό χωριό Στράτσιανη, το οποίο είναι κτισμένο σε υψόμετρο 940 μέτρων, παλιότερα ήταν δίπλα στην όχθη του ποταμού Σαραντάπορου. Ενδεχομένως κάποια οικογένεια πριν από πολλά χρόνια να εξασκούσε αυτό το επάγγελμα και έτσι να της αποδόθηκε αυτό το επώνυμο. Φαίνεται πως στον 19ο και 20ο αιώνα οι Ταμπάκηδες ασχολήθηκαν με τη μαστορική τέχνη.
8. Το γενεαλογικό κλαδί των Ταμπάκηδων στο Φανάρι Ιθώμης έχει λοιπόν ως εξής:
Ο Ταμπάκης Βασίλης, ο οποίος γεννήθηκε πιθανόν γύρω στα 1870 στη Στράτσιανη Ιωαννίνων, χωρίς ωστόσο να είναι εκεί γραμμένος, ήρθε στο Φανάρι Καρδίτσας, παντρεύτηκε την Αγαθή και έκανε τέσσερα παιδιά: την Ελένη (1902), τον Λάμπρο (1908), τον Δημήτρη (1910) και τον Παναγιώτη το 1911.
Ο Ταμπάκης Λάμπρος (1908) παντρεύτηκε την Ολυμπία και έκανε δύο παιδιά: τον Βασίλη (1935) και τον Ευάγγελο που έφυγε για τη Βέροια.
Ο Ταμπάκης Βασίλης (1935) παντρεύτηκε την Ελένη και έκανε μαζί της τρία κορίτσια: την Αγαθή, την Ολυμπία και τη Σωτηρία.
Στο Φανάρι ζει μόνο η Ολυμπία Ταμπάκη.
9. Μια μακρινή λοιπόν απόγονος του Ταμπάκη Βασιλείου, ο οποίος ήρθε από τη Στράτσιανη της Κόνιτσας, η Ολυμπία Ταμπάκη -Αλεξανδρή θα μου πει:
“Ο παππούς Λάμπρος Ταμπάκης αρχικά ήταν κτίστης (μάστορας), αλλά αργότερα σταμάτησε αυτό το επάγγελμα και έγινε αγρότης: έβαζε καπνό, καλλιεργούσε τις πλαγιές με σουσάμι, ρεβύθια, φακές, φασόλια. Είχε και λίγα πρόβατα.
Ο παππούς μου ζούσε στο ίδιο σπίτι, στο ταμπακέικο, με τη μάνα του την Αγαθή, τη γυναίκα του την Ολυμπία, τον ανύπαντρο αδερφό του τον Δημήτρη και τα δύο παιδιά του, τον Βασίλη και τον Ευάγγελο. Ένα σπίτι είναι τα ταμπακέικα, με μια σκεπή. Όλη η ευρεία οικογένεια ζούσε μαζί, κάτω από την ίδια στέγη.
Ο πατέρας μου, Βασίλης, ήταν κυρίως αγρότης και ελάχιστα κτίστης”. Βλέπε φωτογραφίες.
Η Αγαθή Ταμπάκη, αδερφή της Ολυμπίας, μου είπε:
” Οι παππούδες μας έλεγαν πως οι μαστόροι έρχονταν για δουλειές στο Φανάρι από τη Στράτσιανη. Αρκετές φορές έρχονταν μόνοι τους. Μετά έφεραν και τις οικογένειές τους.
Έλεγαν επίσης πως τα σπίτια που πήρανε ήταν Τούρκων αγάδων. Βέβαια στην πορεία έφτιαξαν και άλλα σπίτια, γιατί μεγάλωσαν οι οικογένειές τους”.
Αύριο η συνέχεια…
#Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε τον Δημήτρη Ταμπάκη. Η φωτογραφία είναι από το παραπάνω βιβλίο του Λάμπρου Σωτηρίου.
Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε τον Βασίλη Ταμπάκη με τον τενεκέ στον ώμο πάνω σε σκαλωσιά. Πρώτος από αριστερά ο Γκέλης Δημήτρης. Η φωτογραφία αυτή, όπως και οι άλλες δύο, είναι της Χαρούλας Γκέλη.
Στην τρίτη φωτογραφία βλέπουμε από αριστερά προς τα δεξιά: τον Δημήτρη Γκέλη, στη μέση τον Βασίλη Ταμπάκη και δεξιά τον Κωνσταντίνο Ρίζο, γνωστόν με το παρώνυμο Τσόχας, να πίνουν σε κάποιο καφενείο μπύρα.
Στην τέταρτη φωτογραφία βλέπουμε τον Βασίλη Αγορόπουλο, τον Βασίλη Ταμπάκη και δεξιά τον Δημήτρη Γκέλη κάτι να κάνουν με έναν γάιδαρο.
Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε το καφενείο του Ταμπάκη Στάθη στο χωριό Στράτσιανη Ιωαννίνων, όπως είναι σήμερα.
Αγαπητοί φίλοι
Εδώ είμαι για τη διόρθωση τυχόν ανακριβειών ή ελλείψεων. Ευχαριστώ πολύ όλους όσους με βοήθησαν και ιδιαίτερα την Ολυμπία Ταμπάκη -Αλεξανδρή.
Και κάτι ακόμα:
Τα συμπεράσματά μου για τη μετακίνηση των Φαναριωτών μαστόρων θα τα διατυπώσω στο τέλος της έρευνας. Είναι πολύ νωρίς ακόμα, για εξαγωγή έγκυρων συμπερασμάτων. Τώρα παραθέτω τα ερευνητικά δεδομένα και προχωρώ στις πρώτες διασυνδέσεις. Υπομονή!
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
