60ο : Πότε κτίστηκε η πυριτιδαποθήκη του κάστρου του Φαναρίου Καρδίτσας;
Αγαπητοί φίλοι
Είναι πολλοί οι Φαναριώτες και οι επισκέπτες του κάστρου του Φαναρίου Ιθώμης οι οποίοι πιστεύουν ότι το κτίριο της πυριτιδαποθήκης κτίστηκε τον 13ο αιώνα μΧ, όταν κτίστηκε και το βυζαντινό κάστρο.
Η αλήθεια όμως είναι πως η πυριτιδαποθήκη του κάστρου κτίστηκε όχι στα χρόνια της βυζαντινής αυτοκρατορίας ή στα χρόνια της φραγκοκρατίας αλλά στα χρόνια της οθωμανικής αυτοκρατορίας.
1. Στα χρόνια της βυζαντινής αυτοκρατορίας και της φραγκοκρατίας δεν είχε γίνει γνωστή στη βυζαντινή αυτοκρατορία και την Ευρώπη η ύπαρξη και η χρήση της πυρίτιδας ούτε και η χρήση πυροβόλων όπλων. Αυτό έγινε αργότερα. Φαίνεται πως η χρήση πυρίτιδας άρχισε προς τα τέλη του 14ου και αρχών του 15ου αιώνα.
2. Η πυριτιδαποθήκη κτίστηκε στα χρόνια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, χωρίς να γνωρίζουμε με ακρίβεια την ημερομηνία κτίσης της. Γνωρίζουμε όμως με βεβαιότητα πως κτίστηκε πριν από το 1668. Τη χρονιά αυτή είχε επισκεφθεί το χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης, ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή, συνοδευόμενος από τον γραμματέα του και στρατιώτες κατά την περιοδεία του. Έμεινε στο Φανάρι, το οποίο είχε χτυπηθεί από επιδημία πανούκλας. Έμεινε για ένα βράδυ στο χωριό μας, σε σπίτι Τούρκων στο ανατολικό μέρος του λόφου του Φαναρίου, επισκέφτηκε το κάστρο και τον κεντρικό δρόμο του Φαναρίου Ιθώμης και ο,τι έβλεπε το έλεγε στον γραμματέα του και εκείνος το κατέγραφε. Έτσι στο βιβλίο του Εβλιγιά Τσελεμπή, ανάμεσα στα άλλα κτίρια που υπήρχαν μέσα στο κάστρο, ο περιηγητής αναφέρει και το κτίριο της πυριτιδαποθήκης.
Άρα η πυριτιδαποθήκη του κάστρου κτίστηκε από τους Οθωμανούς Τούρκους πριν από το 1668. Αυτό είναι το μόνο βέβαιο.
Γνωρίζουμε πως οι Οθωμανοί Τούρκοι κατέλαβαν το κάστρο του Φαναρίου το 1396, το χάσανε για λίγα χρόνια και το ανακατελαβαν γύρω στα 1425 ή ίσως λίγα χρόνια μετά από την άλωση της Κωνσταντινούπολης στις 29 Μαϊου 1453. Το δεύτερο βέβαιο λοιπόν είναι πως η πυριτιδαποθήκη του κάστρου του Φαναρίου κτίστηκε ανάμεσα στα χρόνια 1453 και 1668.
3. Σ’ όλη τη διάρκεια της οθωμανικής αυτοκρατορίας η πυριτιδαποθήκη του κάστρου ήταν σε άριστη κατάσταση. Μετά από την απελευθέρωση της Θεσσαλίας και του Φαναρίου Καρδίτσας από τους Τούρκους, το 1881, οι Φαναριώτες άρχισαν να καταστρέφουν όχι μόνο τα τείχη του κάστρου και τους στρατώνες που ήταν έξω από τα τείχη, αλλά και τα κτίρια που ήταν στο εσωτερικό του, όπως ήταν η πυριτιδαποθήκη, για να πάρουν τις πέτρες και τα μαδέρια. Το 1984- μέχρι την παρέμβαση του Πολιτιστικού Συλλόγου Φαναρίου το Κάστρο στο υπουργείο Πολιτισμού και τη Νομαρχία Καρδίτσας, με την οποία ξεκίνησαν οι εργασίες στο κάστρο- η πυριτιδαποθήκη ήταν ένα ερείπιο, μισογκρεμισμένη, έτοιμη να πέσει και να πλακώσει κόσμο, αλλά και όλους όσους ανέβαιναν στην οροφή της και έτρεχαν ή ξάπλωναν πάνω σ’αυτή, που τότε ήταν χορταριασμενη. Το 1985, και ενώ γίνονταν οι εργασίες στο εσωτερικό του κάστρου, με ευθύνη της αρχαιολογίας, η πυριτιδαποθήκη γκρεμίστηκε. Από μια πλευρά, ευτυχώς. Κι αυτό γιατί η αρχαιολογική υπηρεσία αναγκάστηκε να την αναστηλώσει και να την αναπαλαιώσει. Σήμερα είναι το πιο όμορφο κτίριο στο εσωτερικό του κάστρου του Φαναρίου και το μόνο αναπαλαιωμένο, όπου μπορούν πια να γίνονται και διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Οι αρμόδιοι ωστόσο φορείς, όπως η κοινότητα, ο δήμος Μουζακίου και η Εφορεία Αρχαιοτήτων Καρδίτσας, δεν έχουν φροντίσει να φτιάξουν τουαλέτες έξω από το κάστρο- αποδεικνύοντας για μια ακόμη φορά πως μένουν πίσω από τις ανάγκες των καιρών…
4. Στην αεροφωτογραφία διακρίνεται το σκεπασμένο κτίριο της πυριτιδαποθήκης προς το δυτικό μέρος του κάστρου. Σε άλλη φωτογραφία φαίνονται τα ερείπια της πυριτιδαποθήκης, όπως ήταν έως το 1985, χρονιά που γκρεμίστηκε. Στην τρίτη φωτογραφία, αριστερά, φαίνεται η πυριτιδαποθήκη πριν γκρεμιστεί από τις άστοχες ενέργειες της αρχαιολογικής υπηρεσίας ή από το βάρος του χρόνου και της φθοράς από το πλιάτσικο της πέτρας από τους Φαναριώτες στις αρχές του 20ου αιώνα, γύρω στα 1907 και δώθε. Στην τέταρτη φωτογραφία φαίνεται η αναπαλαιωμένη και αναστηλωμενη πυριτιδαποθήκη. Στην τελευταία φωτογραφία φαίνεται η αποκατεστημένη είσοδος του κάστρου του Φαναρίου Ιθώμης.
Σήμερα το κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης, μαζί με την πυριτιδαποθήκη του, αποτελεί το πιο όμορφο και σημαντικό κόσμημα όχι μόνο του νομού Καρδίτσας αλλά όλης της Θεσσαλίας. Αυτό λειτουργεί ως πόλος ιστορικής και τουριστικής έλξης των επισκεπτών, σχολείων και πολιτών, από όλα τα χωριά και τις πόλεις του θεσσαλικού κάμπου αλλά και των χωριών του ορεινού όγκου της Θεσσαλίας. Το Ανοικτό Φιλοσοφικό Σχολείο Φαναρίου, πιστεύοντας σε αυτή την υπόθεση, έχει ρίξει όλες του τις δυνάμεις δεκαετίες τώρα.
