64ο: Σωτήρης Κακαές: Ο ουσιαστικός πρωτουργός του Λαογραφικού Μουσείου Φαναρίου Καρδίτσας
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω το αφιέρωμα στον Φαναριώτη λαϊκό ποιητή αλλά και δραστήριο πολίτη του Φαναρίου Ιθώμης, στον Σωτήρη Κακαέ.
1. Είναι γνωστή ίσως σε πολλούς η ιστορία του μεταξοσκώληκα, ο οποίος, ενώ είναι ο παραγωγός του μεταξιού, πήγε σε επίδειξη μεταξωτών ρούχων του Οίκου Κριστιάν Ντιόρ, στο Παρίσι, αλλά οι πορτιέρηδες δεν τον άφησαν να μπει μέσα και τον έδιωξαν λέγοντάς του πως αυτός, με τέτοια εμφάνιση, δεν έχει καμία θέση εκεί στον κόσμο του πλούτου και της μόδας!
Κάπως έτσι είναι και η περίπτωση του Σωτήρη Κακαέ! Άλλοι παίρνουν τα βραβεία και τη δόξα και όχι αυτοί που πραγματικά την αξίζουν!
2. Πριν από το 2000, ο πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Φαναρίου το Κάστρο μαζί με το υπόλοιπο διοικητικό συμβούλιο, πήραν την απόφαση δημιουργίας Λαογραφικού Μουσείου στο Φανάρι. Λίγο αργότερα, το 2000, το διοικητικό συμβούλιο του Συλλόγου Φαναριωτών Αθήνας η Ιθώμη αποφασίζει κι αυτό τη δημιουργία Λαογραφικού Μουσείου στο χωριό μας. Ο Λάμπρος Σωτηρίου, στις 28 Οκτωβρίου 2000, κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης στο Φανάρι, γνωστοποίησε την απόφαση του ΔΣ του Συλλόγου Φαναριωτών Αθήνας. Συγκροτήθηκε μια Επιτροπή, αλλά το κύριο βάρος της συλλογής του λαογραφικού υλικού έπεσε στους ώμους του Σωτήρη Κακαέ. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν συνέβαλαν κι άλλοι στη συλλογή του λαογραφικού υλικού, αλλά αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ είναι η σημαντική συνεισφορά του Σωτήρη Κακαέ.
3. Ο Σωτήρης Κακαές είναι ουσιαστικά αυτός, που πηγαίνοντας από γειτονιά σε γειτονιά κι από σπίτι σε σπίτι στο χωριό μας το Φανάρι, συγκέντρωνε τα λαογραφικά αντικείμενα που έδιναν στον Πολιτιστικό Σύλλογο και στο υπό διαμόρφωση Λαογραφικό Μουσείο, όχι μόνο κουβαλώντας τα υλικά αλλά και τακτοποιώντας τα ανάλογα, δηλαδή σε θεματικές ενότητες, στον εσωτερικό χώρο.
Η αρχική στέγαση του Λαογραφικού Μουσείου Φαναρίου ήταν στην πλατεία, στις επάνω αίθουσες του καφενείου του Παναγιώτη Σανίδα, που τότε ήταν ιδιοκτησία του γιου του, του Ευθύμιου. Ο Ευθύμιος Σανίδας παραχώρησε δωρεάν τον χώρο αυτό για 7 χρόνια στον Πολιτιστικό Σύλλογο για τη στέγαση του Λαογραφικού Μουσείου.
4. Ο Σωτήρης Κακαές, με καροτσάκι μετέφερε εκεί και τακτοποιούσε τα λαογραφικά στοιχεία, καταγράφοντας με αριθμούς τα αντικείμενα, ταξινομώντας τα ανάλογα σε ομάδες και τα τοποθετούσε σε συγκεκριμένο χώρο:
* Γεωργικά εργαλεία και υλικά
Γράφει σχετικά ο λαϊκός μας ποιητής και μάλιστα στο γλωσσικό ιδίωμα του χωριού μας:
Τη σκιπαρνιά μ’ κι του τσαπάκι μ’
κι του πατόφτυαρου στουν ώμου
ξεκινάου για τ’ αμπιλάκι ‘μ
μι τα πόδια μ’ παίρνουν δρόμου.
* Εργαλεία ζωικού κεφαλαίου
Γράφει ο ποιητής:
Την αλετριά μ’ την έζιψα
μι βόδια να ουργώσου
μι τη βουκέντρα μ’ τ’ ατιμα
θα τρυποφουρτώσω.
* Αντικείμενα οικιακής χρήσης
Γράφει ο ποιητής:
Στην τσιούμ’ αλέθου τουν καφέ
τουν κάνου ούλουν σκόν’
τουν βράζου μες τουν τζιτζιβέ
κι ου άτιμος φουσκών’.
* Αντικείμενα ιματισμού και υπόδησης
Γράφει ο λαϊκός ποιητής:
Κι μι γουρονουτσάρουχα
σ’ τσι λάσπες περπατάου
αυτά λες κ’ είνι λάστιχα
σ’ τα ‘ δω πατάου σ’ τα ‘ κει πάου
* Πολεμικά υπολείμματα
Γράφει ο ποιητής:
Κουσιεβαμ’ σαν τσιοι παλαβοί
μι ξίφη μ’ αραβιδες
να τσιοι σκοτώσουμε τσιουχτροι
κι μι χειρουβουμπιδες
*Αγγειοπλαστικής λαϊκής τέχνης
Γράφει ο ποιητής:
Τροχό του πόδι μ’ τουν γκυλάει
μι χέρια τσκάλια πλάθου
απάν’ σι’ αυτά λιλέκ’ γλυστράει
μι μπουτανά κι βάφου.
Ερμηνεία λέξεων:
Τρυποφουρτώσω= το γεμίσω με τρύπες
Τσιούμα= πέτρινο χειροποίητο γουδί
Λελέκι= ψηλό μεταλλικό αντικείμενο βαφής
Μπουτανάς= μπογιά ιδιοκατασκευης για βαφή σχεδίων πάνω στα τσουκάλια
Αραβίδες= πολεμικά όπλα
Τσκάλια= τσουκάλια, πήλινα αγγεία
Όλα τα λαογραφικά υλικά είναι αντικείμενα μεταλλικά, πήλινα, ξύλινα…
5. Ο αφανής και μη αναγνωρισμένος συλλέκτης του λαογραφικού υλικού Σωτήρης Κακαές είχε δύο τετράδια:
* Στο πρώτο τετράδιο κατέγραφε τα υλικά που πρόσφεραν οι κάτοικοι του χωριού μας καθώς και τους δωρητές, ενώ τα αριθμούσε.
Είχε γεμίσει ένα τετράδιο 100 σελίδων, στο οποίο είχε συγκεντρώσει και καταγράψει πάνω από 340 αντικείμενα. Με αυτή την έννοια ο Σωτήρης Κακαές είναι ο πρωτουργος, ο βασικός και κύριος συλλέκτης του λαογραφικού υλικού. Αργότερα αυτό το υλικό εμπλουτίστηκε.
* Στο δεύτερο τετράδιο περιέγραφε το κάθε λαογραφικό αντικείμενο , καθώς και τον δημιουργό του κι όχι απλά και μόνο τον δωρητή του.
Για τον αφανή συλλέκτη του λαογραφικού υλικού Σωτήρη Κακαέ, “τα αντικείμενα αυτά είναι τα ίχνη της ιστορίας του χωριού μας και των κατοίκων του τοποθετημένα στο Λαογραφικό Μουσείο, αριθμημένα και ταξινομημένα στην πρέπουσα θέση τους”.
#Η φωτογραφία με το χειρόγραφο κείμενο είναι από το πρώτο τετράδιο του Σωτήρη Κακαέ, ο οποίος ήταν και ο ουσιαστικός συλλέκτης και καταγραφέας του λαογραφικού υλικού στο νεοϊδρυθέν Μουσείο στην πλατεία του χωριού μας. Αργότερα το Λαογραφικό Μουσείο μεταφέρθηκε στη θέση που είναι σήμερα.
Η φωτογραφία με τα αντικείμενα λαϊκής τέχνης των προγόνων μας είναι από το βιβλίο του Χριστόφορου Τραυλού, Η θεσσαλική Ιθώμη το Φανάρι, εκδόσεις Σαββάλας 2002. Το Λαογραφικό Μουσείο ήταν τότε στην πλατεία του χωριού, στον πάνω όροφο του κτιρίου ιδιοκτησίας Ευθύμιου Σανίδα.
Οι άλλες φωτογραφίες είναι από το προσωπικό αρχείο του Σωτήρη Κακαέ.
Για τη συγγραφή του άρθρου πέρα από τη μαρτυρία του Σωτήρη Κακαέ και άλλων κατοίκων του χωριού μας χρησιμοποίησα και το βιβλίο του Λάμπρου Σωτηρίου, Φανάρι Ιθώμης, από το χθες στο σήμερα, εκδόσεις Σαββάλας, 2010.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
[ Αύριο το 4ο μέρος του αφιερώματος στον λαϊκό ποιητή του χωριού μας]
