89ο: Στιγμές από την ποιητική ζωή της Τέτης Βλαχογιάννη-Κάρκα
Αγαπητοί φίλοι
Το Ανοικτό Φιλοσοφικό Σχολείο Φαναρίου Καρδίτσας συνεχίζει το 2ο αφιέρωμα στη Φαναριώτισσα, αλλά με ρίζες καναλιώτικες, ποιήτρια Τέτη Βλαχογιάννη- Κάρκα. Σήμερα θα αναφερθώ στη δεύτερη ποιητική συλλογή της με τίτλο: “Στιγμές”, η οποία κυκλοφόρησε το 2023 από τις εκδόσεις Κέφαλος. Η συλλογή περιέχει 45 ποιήματα με ποικιλία θεμάτων από την προσωπική και οικογενειακή ζωή της, από τη φύση, τον άνθρωπο και τις σχέσεις του…
1. “Στενά παπούτσια” ! Δεν είναι τυχαίο που η ποιήτρια ξεκινά τη συλλογή της μ’ αυτό το ποίημα. Θέλει από την αρχή να μας πει για τους περιορισμούς και για την καταπίεση που από μικρή ακόμα δέχτηκε στο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον του χωριού της αλλά και για τους αγώνες που έδωσε για να τους γκρεμίσει.
Γράφει:
“Στενά παπούτσια
Στενά παπούτσια μου φορέσανε.
Πέρασαν χρόνια για να βρω το νούμερό μου.
Τις σκέψεις μου σε σκοτεινά κελιά τις κλείσανε.
Πέρασαν χρόνια για να βρω τον εαυτό μου.
Φόρεσα πέδιλα- Ελευθερώθηκα!
Γκρέμισα τοίχους τώρα που με γνώρισα.
Πήρα στα χέρια το δικό μου τιμόνι…”
Όποιος εξιδανικεύει τη ζωή στο χωριό, ιδιαίτερα για τα παλιότερα χρόνια, καλά θα κάνει να σταθεί πάνω σ’ αυτά που τονίζει η ποιήτρια, η οποία έζησε μέχρι τα 18 της στην κλειστή και πατριαρχική κοινωνία του. Δεν είναι τυχαίο που σχεδόν όλα τα κορίτσια σηκώθηκαν κι έφυγαν από τα χωριά και πήγαν στις πόλεις.
Ο αγώνας όμως της ποιήτριας Τέτης Βλαχογιάννη-Κάρκα δεν σταματά εδώ. Μας εκμυστηρεύεται πως “ξόδευα τη ζωή μου ζητιανεύοντας έναν λόγο μεστό κι ανεπίβουλο” και πως “την αγκάλη της μάνας μου σαν παιδί τη στερήθηκα για να δώσω χαρά σε μια στείρα αγκάλη. Ώσπου μπόρεσα σερνάμενη κι όρθια, μοναχή μου το πάλεψα για να μάθω στα χέρια μου τη ζωή μου ν’αδράξω”.
Η ποιήτρια δεν χάνει την αισιοδοξία της. Γνωρίζει πως με την ελπίδα και με τον αγώνα
“θα ξανάρθει η άνοιξη που πάντα είναι κρυμμένη πίσω απ’τη βαρυχειμωνιά”.
Στο ποίημα “ο δρόμος”, η ποιήτρια αναφέρεται στην τραγική πορεία της ζωής του κάθε ανθρώπου, ο οποίος αναζητά το όνειρο κι αγωνίζεται να το πραγματώσει. Αναρωτιέται ωστόσο μήπως το όνειρο είναι τελικά μια φενάκη.
Γράφει στην τελευταία του στροφή:
“Ο δρόμος της ζωής σου δύσβατο βουνό
στενό το μονοπάτι κι ανηφορικό
μα τ’όνειρο εκπληρώθηκε, είσαι στην κορφή,
ο ήλιος που ζητούσες φαίνεται από ‘κει;”
Στο ποίημα “Αμφισβήτηση”, η Τέτη Βλαχογιάννη- Κάρκα αναδεικνύει τον γονιμοποιό ρόλο της αμφισβήτησης. Μετά από κάθε αμφιβολία ξεκινά ένας νέος κύκλος, τονίζει. Γράφει:
“Καινούριος κύκλος ξεκινά από την αρχή
που πάντα φέρνει μια νέα εκδοχή.
Αφετηρία σε καινούρια διαδρομή…”
Μόνο που η κίνηση δεν είναι κυκλική αλλά σπειροειδής, για αυτό και μας ανοίγει νέες διαδρομές και μας “εμπλουτίζει το μυαλό” , όπως γράφει και η ποιήτρια.
Η ποιήτρια αναγνωρίζει τον βαθύ επηρεασμό της από τον Καβάφη, τον οποίο τον αποκαλεί “δάσκαλο μεγάλο κι ακριβό”, καθώς γράφει:
“Κι ανασκαλευω στις σελίδες σου
να βρω εκείνα τα μυρωδικά
και τ’ ακριβά σιντεφια να αποκτήσω
και στου μυαλού σου τα βαθιά νερά
να κολυμπήσω
ώσπου στο πνεύμα σου
-αν μπορώ –
να αναδυθω!”
Η ποιήτρια αναφέρεται και στη δύναμη της γλώσσας. “Η γλώσσα κόκαλα δεν έχει και κόκαλα τσακίζει”, λέει ο σοφός λαός μας. Μια αλήθεια που την έχουμε ξεχάσει ή την προσπερνάμε. Έρχεται όμως η Τέτη Βλαχογιάννη- Κάρκα να μας τη θυμίσει. Στα ποιήματα “Λόγια” και “Πόσο φοβάμαι” τονίζει τις πολλαπλές χρήσεις της γλώσσας: τα λόγια ως μαχαίρια κοφτερά, τα λόγια ως πουλιά πετούμενα και τα λόγια ως μηδενικά που προορίζονται για να χαϊδεύουν αυτιά. Η ποιήτρια φοβάται τις λέξεις, ιδιαίτερα τις λέξεις που μπήγουν οι άνθρωποι σαν παλούκια με το σφυρί για να περικυκλώσουν το Εγώ τους, “καθώς έτσι χάνεται της επικοινωνίας το παιχνίδι”.
Μέσα σε αυτά τα πλαίσια η ποιήτρια αγωνιά για το μέλλον της γης, “για τις πληγές που της ανοίξαμε”, με τη μόλυνση και τη ρύπανση του περιβάλλοντος, με το φαινόμενο του θερμοκηπίου… Και στο ποίημα “Αύριο” αναρωτιέται:
” Έχω ή δεν έχω καιρό, για να κάνω κάτι;”
Η ποιήτρια αναφέρεται και στην προσφορά της Ελλάδας στον παγκόσμιο πολιτισμό. Στο ποίημα “Αναγέννηση”, γράφει πως η Ελλάδα, αν και σκλάβα στους Οθωμανούς Τούρκους, έδωσε στην Ευρώπη την Αναγέννηση, καθώς οι Έλληνες που μετανάστευσαν σ’ αυτήν, μετέφεραν “το πανάρχαιο φως της γνώσης και της τέχνης στου κόσμου τις καρδιές”.
Σ’ ένα άλλο ποίημα, “Περιττές επιδιώξεις”, αναφέρεται στις περιττές επιθυμίες και προσμονές που εκδηλώνουμε και οι οποίες αποτελούν δεσμά για την καρδιά μας, εμποδίζοντάς την να δώσει αγάπη.
2. Η ποιήτρια και στις δύο ποιητικές συλλογές της δεν εκδηλώνει ανοιχτά την κοινωνική, πολιτική, ιδεολογική ή τη φιλοσοφική της αντίθεση στην κοινωνική πραγματικότητα εντός της οποίας και η ίδια έχει ζήσει. Βλέπει ασχήμιες, τις οποίες και καταγγέλει αλλά δεν προβάλλει ένα εναλλακτικό οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο, το όραμα μιας άλλης κοινωνίας. Φαίνεται πως την κοινωνία που ζούμε την αποδέχεται σε γενικές γραμμές έτσι όπως είναι. Αλλά αυτή η κοινωνία, η κεφαλαιοκρατική, είναι θεμελιωμένη πάνω στην εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, πάνω στην αποξένωση της εργασίας και της ανθρώπινης αλλοτρίωσης. Εδώ έξω υπάρχουν οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, πόλεμοι, γενοκτονίες, μαζική ανεργία, φτώχεια και διακρίσεις…Γιατί όταν κάτι δεν το αποδέχεσαι, αυτό το εκφράζεις με τον λόγο της τέχνης. Βέβαια μπορεί να προτιμάς και τη σιωπή. Η ποιήτρια έχει δείξει για ποια θέματα προτιμά να μιλήσει. Αλλά “μένοντας σιωπηλός χάνεις την ελευθερία σου”, τόνιζε ο πολιτικός φιλόσοφος Κορνήλιος Καστοριάδης, ο οποίος είχε θέσει το μεγαλύτερο πολιτικό ερώτημα: Σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα; .
Η ποίηση της Τέτης Βλαχογιάννη- Κάρκα είναι περισσότερο υπαρξιακή και λιγότερο κοινωνική ποίηση. Εστιάζει στο άτομο, στον ψυχισμό του, στα συναισθήματά του, στη σχέση του με το παρελθόν, τόσο το ανθρωπογενές όσο και το φυσικό περιβάλλον στο οποίο έζησε. Προβάλλει περισσότερο ένα λαϊκό αγροτικό χρώμα και έναν λυρικό ρομαντισμό με μια νοσταλγία του χθες. Μόνο που αυτό το χθες ήταν αυτό που την περιόριζε και την καταπίεζε. Κι εδώ εκδηλώνεται μια αντίφαση στην ποίηση της ποιήτριας…
3. Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε το εξώφυλλο της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου της “Στιγμές”. Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε ένα μέρος από το πάνελ των ομιλητών κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του βιβλίου της στην πόλη της Καρδίτσας, στις 5 Οκτωβρίου 2024, με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου. Κεντρικός ομιλητής, ο καθηγητής μέσης εκπαίδευσης Σεραφείμ Μυλωνάς. Δίπλα του η Βούλα Σδρόλια, υπεύθυνη της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Καρδίτσας και δίπλα της η ποιήτρια. Στις άλλες φωτογραφίες η ποιήτρια Τέτη Βλαχογιάννη- Κάρκα.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
