163ο: Γιατί οι Στρατσιανίτες αγνοούν τον ξενιτεμό ομάδας συγχωριανών τους στο Φανάρι Ιθώμης;
Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, Φαναριώτη συγγραφέα
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω την έρευνα και τα μαθήματα ιστορίας του χωριού μας, του Φαναρίου Ιθώμης. Σήμερα θα αναφερθώ στο δεύτερο μέρος της επιτόπιας έρευνας που διενήργησα τις ημέρες του Πάσχα, στο χωριό Στράτσιανη- σημερινή ονομασία Πύργος του δήμου Κόνιτσας στον νομό Ιωαννίνων.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. “Οι παππούδες μας και οι πατεράδες μας ήταν χτιστάδες, οικοδόμοι. Στο σπίτι η κάθε οικογένεια είχε και 4-5 κατσίκια. Όμως οι παππούδες και οι πατεράδες μας έφευγαν για δουλειές, ξενιτεύονταν σε μακρινά μέρη Έλειπαν από το σπίτι, από το χωριό μας για πολλούς μήνες τον χρόνο. Ο ξενιτεμός ξεκινούσε μετά από τις Απόκριες και διαρκούσε έως τον Άη Δημήτρη. Άφηναν πίσω τη μάνα, τη σύζυγο, τα παιδιά, τις αδερφές τους. Στα τέλη του Οκτώβρη επέστρεφαν στο χωριό, όταν σταματούσαν οι οικοδομικές εργασίες. Όλους αυτούς τους μήνες που έλειπαν οι άνδρες από το χωριό, το σπίτι το φρόντιζαν οι μητέρες μας, οι οποίες έμειναν πίσω. Αυτές φρόντιζαν τα παιδιά, αυτές τσάπιζαν τα χωράφια, αυτές έκοβαν κλαδί για τα ζώα”, θα μου πουν οι Στρατσιανίτες Οικονόμου Λάζαρος, Ευάγγελος Λώλης και Πασχάλης Παπαδημητρίου.
2. “Ο πατέρας μου ήταν οικοδόμος και δούλευε στα Γιάννενα. Ερχόταν στο χωριό τον χειμώνα, στις γιορτές. Το ίδιο έκαναν κατά κανόνα και οι υπόλοιποι άνδρες του χωριού. Για αυτό και οι γεννήσεις γίνονταν καλοκαίρι. Οι πατεράδες μας “έσπερναν” παιδιά τον χειμώνα που επέστρεφαν στα σπίτια τους.
Την οικοδομική τέχνη την άσκησαν οι Στρατσιανίτες μέχρι τη δική μου γενιά. Οι τελευταίοι μάστορες (τουβλάδες και καλουπατζήδες) ήταν μέχρι τις αρχές του 1990. Απ’εκεί και δώθε την τέχνη του χτίστη την άσκησαν οι Αλβανοί μετανάστες”, θα μου πει ο καθηγητής Παναγιώτης Κωσταρέλης, 74 χρόνων.
Σήμερα δεν υπάρχει Στρατσιανίτης μάστορας στο χωριό. Ο τελευταίος μάστορας ήταν ο Παναγιώτης Σιάφαρης, ο οποίος είχε λόγο για το πώς θα γίνει η ανακαίνιση της “Κρύας Βρύσης”. Βλέπε φωτογραφία. Η βρύση αυτή ήταν δωρεά της οικογένειας Πούλιου, στη μνήμη του νεαρού Νίκου Πούλιου που σκοτώθηκε.
3. Οι Στρατσιανίτες μάστοροι εργάστηκαν στο χτίσιμο γεφυριών, σχολείων, εκκλησιών, μοναστηριών, σπιτιών, δημοσίων κτιρίων, αντιπλημμυρικών έργων… Όπως γράφει η Ελένη Σουρέλη-Γαλάνη, στο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο της Η Αχόπετρα του Σελλιού και της Στράτσιανης, εκδόσεις Κάκτος, 2023, οι Στρατσιανίτες μάστοροι ταξίδεψαν κι εργάστηκαν στην Πελοπόννησο, στα Επτάνησα, στη Στερεά Ελλάδα, στην Αλβανία… Από το 1880 και μετά, εξαιτίας της πολιτικής των ΕΠΑ για εισαγωγή ξένων εργατών, πολλοί Στρατσιανίτες έφυγαν για τον Νέο Κόσμο. Άλλοι έφυγαν κι εργάστηκαν ως οικοδόμοι στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, άλλοι στα παράλια της Ερυθράς Θάλασσας, στο Σουδάν, στο Κονγκό, στην Περσία, την Αυστραλία και τη Ρουμανία…
4. Η Ελένη Σουρέλη-Γαλάνη, μιλώντας για τις γυναίκες της Στράτσιανης, γράφει:
“Οι γυναίκες της Στράτσιανης απασχολούνται στις αγροτικές εργασίες. Στρεμματίζουν τα πέτρινα χωράφια, γυρίζουν το χώμα με την τσάπα, οργώνουν, σπέρνουν, θερίζουν, αλέθουν τον καρπό στα χειρομύλια ή στον κοινόχρηστο μύλο της Σάτνας.
Από τα οικόσιτα ζώα παίρνουν το γάλα, το τυροκομούν, μαγειρεύουν το κρέας, το παστώνουν στα αγγειά ή το καπνίζουν πάνω από το τζάκι. Στον αργαλειό υφαίνουν τα ρούχα, τα στρωσίδια, τα απλάδια, τις τσέργες”.
[Να σημειώσω εδώ πως το βιβλίο της Ελένης Σουρέλη-Γαλάνη, μου το χάρισε ο αδερφός της, ο οποίος διατηρεί με τα αδέρφια του μεγάλο ξενοδοχείο στην καρδιά της πόλης των Ιωαννίνων, το Παλλάδιον, όταν τον επισκέφτηκα για να μιλήσω μαζί του. Η Ελένη Σουρέλη-Γαλάνη είναι καθηγήτρια ξένων γλωσσών και ζει στην Αθήνα, ενώ ήταν και πρόεδρος στην Προοδευτική Ένωση Πύργου. Βλέπε τη φωτογραφία του εξωφύλλου του βιβλίου της.]
5. Θα απορίσει ίσως κανείς γιατί έκανα τόσο μεγάλη αναφορά στη ζωή και τον ξενιτεμό των Στρατσιανιτών μαστόρων. Η απάντηση είναι απλή, αλλά κρυμμένη: Για να μπορέσω να εξηγήσω γιατί δεν υπάρχει στους ανθρώπους του χωριού της Στράτσιανης η παράδοση, από στόμα σε στόμα, του ξενιτεμού δεκάδων οικογενειών στο χωριό μας, στο Φανάρι Καρδίτσας.
Ως γνωστόν οι Στρατσιανίτες μάστοροι ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στο Φανάρι Ιθώμης από το 1881 έως το 1917. Τουλάχιστον αυτό βρήκε ο Δημήτρης Χαντζιάρας στην έρευνά του. Από τότε πέρασαν πάνω από 110 έως 140 χρόνια. Τουλάχιστον 4 με 5 γενιές ανθρώπων διήλθαν από τη ζωή αυτά τα χρόνια. Τα χρόνια αυτά δεν είναι λίγα, για να σβηστεί από τη συλλογική μνήμη των κατοίκων της Στράτσιανης το γεγονός του ξενιτεμού και της μετεγκατάστασης μιας ομάδας συγχωριανών τους στο Φανάρι Ιθώμης. Ωστόσο, και άνθρωποι Στρατσιανίτες, οι οποίοι γεννήθηκαν μετά από το 1950, δεν έχουν ούτε καν ως άκουσμα την πληροφορία πως δεκάδες οικογένειες του χωριού τους ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στο Φανάρι. Όλα τα πρόσωπα που συνάντησα και συνομίλησα μαζί τους μου είπαν πως “δεν το γνωρίζουν αυτό το γεγονός, πως δεν το έχουν πληροφορηθεί από τους γονείς τους και τους παππούδες τους, πως δεν υπάρχει παράδοση στο χωριό τους για τη μαζική εγκατάσταση δεκάδων οικογενειών της Στράτσιανης στο Φανάρι και πως αυτό το γεγονός το πληροφορήθηκαν την Κυριακή του Θωμά, το Πάσχα του 2012 με την επίσκεψη του δασκάλου Σωκράτη Λιούλιου στο χωριό τους και την ανάρτηση αυτού του γεγονότος στο σάιτ του Θεοφάνη Βαρδάκη, stratsiani.gr, τo ίδιο έτος”!
Γιατί, λοιπόν, δεν υπάρχει αυτή η παράδοση μέσα στους κατοίκους της Στράτσιανης; Νομίζω πως αυτό έχει να κάνει με τον εποχιακό και με τον μόνιμο μαζικό ξενιτεμό εκατοντάδων μαστόρων της Στράτσιανης σ’ όλη σχεδόν την Ελλάδα και τον κόσμο, από το 1880 και δώθε. Το γεγονός της μετεγκατάστασης δεκάδων οικογενειών της Στράτσιανης στο Φανάρι Καρδίτσας, στα τέλη του 19ου και αρχών του 20ου αιώνα, “πνίγηκε” ως είδηση μέσα στον κατακλυσμό του μαζικού ξενιτεμού, προσωρινού και μόνιμου, που χτύπησε την κοινότητά τους και λησμονήθηκε ύστερα από τη δεύτερη γενιά.
Από το 2012 όμως και δώθε τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν και οι σημερινοί Στρατσιανίτες θέλουν να μάθουν περισσότερα για αυτό το γεγονός και για αυτό μου είπαν πως σχεδιάζουν να οργανώσουν τον Αύγουστο μια ημερήσια εκδρομή στο χωριό μας, στο Φανάρι Ιθώμης, για να γνωρίσουν από κοντά τους μακρινούς συγγενείς τους..
Αύριο η ενδιαφέρουσα συνέχεια…
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
#Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε το εξώφυλλο του ενδιαφέροντος βιβλίου της Ελένης Σουρέλη-Γαλάνη, το οποίο μου χάρισε ο αδερφός της. Επιτρέψτε μου να πω πως το βιβλίο αυτό πρέπει να βρίσκεται στο σπίτι κάθε Φαναριώτη που έχει καταγωγή από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων. Αύριο θα καταλάβετε γιατί το λέω αυτό.
Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε Στρατσιανίτες μαστόρους σε ώρα εργασίας. Η φωτογραφία είναι από το το σάιτ του Θεοφάνη Βαρδάκη, stratsiani.gr.
Στην τρίτη φωτογραφία βλέπουμε την πέτρινη “Κρύα Βρύση”, η οποία βρίσκεται λίγο πιο κάτω από το καφενείο του χωριού τους.
Στην τέταρτη φωτογραφία βλέπουμε το χωριό Στράτσιανη.
Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε από ψηλά, από το χωριό Στράτσιανη, το σημείο όπου ενώνονται τα νερά των ποταμών Σαραντάπορου και Βουρκοπόταμου.
Αύριο η συνέχεια…
15 Απρίλη 2026
Ντούσας Δημήτρης, δάσκαλος φιλοσοφίας, ερευνητής, συγγραφέας
