152ο: Το δημογραφικό πρόβλημα του Κομπέλου Φαναρίου και οι προοπτικές του
(35ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τη μεγάλη έρευνα και το μεγάλο αφιέρωμα στον οικισμό του Φαναρίου Καρδίτσας, τον Κόμπελο, ως μια μικρή συμβολή προκειμένου να αποκτήσουμε ιστορική αυτογνωσία. Σήμερα θα ξεκινήσω την αναφορά μου στα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο οικισμός του Κομπέλου. Πιο συγκεκριμένα θα αναφερθώ σ’ ένα σημαντικό πρόβλημα, στο δημογραφικό πρόβλημα του Κομπέλου και θα εκθέσω τις προοπτικές του. Γιατί το δημογραφικό πρόβλημα, υπονομεύει το μέλλον του.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά και ας τα δούμε από πιο κοντά.
1. Στις απογραφές των τελευταίων 60 χρόνων, ο οικισμός του Κομπέλου παρουσιάζει την ακόλουθη πληθυσμιακή εικόνα:
* 1961: 92 άτομα
* 1971: 104 άτομα
* 1981: 67 άτομα
* 1991: 87 άτομα
* 2001: 82 άτομα
* 2011: 95 άτομα
* 2021: 147 άτομα
2. Στη δεκαετία του 1960 ο αριθμός των νταμιών/σπιτιών που κατοικούνταν ήταν γύρω στα 60, ενώ σήμερα, 2026, ο αριθμός αυτός είναι 38 σπίτια, δηλαδή 38 οικογένειες. Ο αριθμός των ατόμων που μένουν στον Κόμπελο σήμερα είναι γύρω στα 80 άτομα. Σημασία ωστόσο έχει η ηλικιακή σύνθεση αυτού του πληθυσμού και οι προοπτικές του.
3. Συχνά ταυτίζουμε το δημογραφικό ζήτημα ή πρόβλημα με τη μείωση των γεννήσεων και την αύξηση των θανάτων. Αυτό προφανώς ισχύει, καθώς ο αριθμός των γεννήσεων είναι μικρότερος από τον αριθμό των θανάτων. Στην περίπτωση όμως του Κομπέλου αυτό που δημιουργεί το δημογραφικό πρόβλημα είναι κυρίως το γεγονός της αστυφιλίας, δηλαδή της μετεγκατάστασης των κομπελιώτικων οικογενειών και ατόμων στην πόλη της Καρδίτσας και στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Αυτό το διαπιστώνουμε, στην περίπτωση του Κομπέλου, από τα παρακάτω ερευνητικά δεδομένα και φαινόμενα:
* Οι μεγάλης ηλικίας Κομπελιώτες, άνω των 65 ετών, μένουν μόνιμα στον Κόμπελο, δηλαδή δεν έχουν φύγει από τον οικισμό, ενώ όσοι μπορούν να εργαστούν συνεχίζουν να εργάζονται στα κτήματα, τα κηπευτικά και τα ζώα.
* Το 50% των παντρεμένων μεσηλίκων αντρών του Κομπέλου συνεχίζουν να μένουν μόνιμα στον οικισμό και να εργάζονται δυναμικά, καλλιεργώντας η κάθε ξεχωριστή οικογένεια εκατοντάδες στρέμματα, από 150 έως 400 στρέμματα με βαμβάκι και καλαμπόκι ή και με τριφύλλι. Ενώ μερικές οικογένειες έχουν και κοπάδια με πρόβατα και αγελάδες.
Οι οικογένειες αυτές τα παιδιά τους, τα οποία είναι στην ηλικία της εκπαίδευσης, τα στέλνουν με ταξί στην πόλη της Καρδίτσας, αφού στον Κόμπελο ή στο Φανάρι δεν υπάρχει ούτε δημοτικό σχολείο ούτε γυμνάσιο και λύκειο.
* Το υπόλοιπο όμως 50% των παντρεμένων μεσηλίκων αντρών του Κομπέλου έχουν μετεγκατασταθεί στην πόλη της Καρδίτσας. Οι οικογένειες αυτές, δηλαδή τα εργαζόμενα μέλη τους, έρχονται καθημερινά από την πόλη της Καρδίτσας στον οικισμό του Κομπέλου για τις αναγκαίες αγροτικές εργασίες στα χωράφια τους. Ο αριθμός των Κομπελιωτών οι οποίοι πια μένουν μόνιμα στην Καρδίτσα και πηγαινοέρχονται καθημερινά είναι γύρω στις 13 οικογένειες. Οι οικογένειες αυτές έχουν ένα σημαντικό αριθμό παιδιών, περίπου 15 παιδιά, τα περισσότερα από τα οποία είναι σχολικής ηλικίας.
Οι οικογένειες αυτές στέλνουν τα παιδιά τους στα σχολεία της γειτονιάς τους στην πόλη της Καρδίτσας και στα φροντιστήρια. “Πολλά από τα παιδιά των οικογενειών αυτών, που έφυγαν για την Καρδίτσα, δεν θα καλλιεργούν αύριο τη γη του Κομπέλου, τη γη των γονιών τους. Δεν θα γυρίσουν πίσω τα παιδιά αυτά”, θα μου πει ο Γιώργος Κουλοσούσας. Και θα τονίσει: “Ο τόπος μας, ο Κόμπελος, δεν κρατά κόσμο. Χάνεται ο κόσμος. Φεύγει”.
* Ένας μικρός αριθμός νέων ανθρώπων του Κομπέλου, που είναι ανύπαντροι, εργάζονται ως μισθωτοί εργαζόμενοι στην Καρδίτσα ή σε άλλες περιοχές. Μπορεί να μένουν στον Κόμπελο αλλά μπορεί να μένουν και στην Καρδίτσα.
4. Ο αριθμός των ατόμων και των οικογενειών που μένουν μόνιμα στον Κόμπελο και εργάζονται στα κτήματα και με την κτηνοτροφία όλο και λιγοστεύει. Αν φύγουν από την παραγωγή κι απ’ τη ζωή οι υπερήλικες, αυτοί που θα μείνουν πίσω θα είναι οι σημερινοί μεσήλικες αγρότες. Είδαμε όμως πως το 50% αυτής της γενιάς έφυγε για την Καρδίτσα, όπου και μένει πια μόνιμα. Το να γυρίσει πίσω, στον Κόμπελο, είναι σχεδόν αδύνατον. Το ίδιο θα συμβεί και με τα παιδιά τους. Ελάχιστα από τα παιδιά αυτών των οικογενειών θα συνεχίσουν να εργάζονται στην αγροτική παραγωγή του Κομπέλου. Το ίδιο ή κάτι ανάλογο παρατηρείται και με τα παιδιά των οικογενειών που μένουν μόνιμα στον Κόμπελο. Κι αυτά φεύγουν για σπουδές και για εργασία στις πόλεις. Λίγα θα μείνουν πίσω.
5. “Όλα δείχνουν πως αν φύγει από την παραγωγή και τη ζωή και η σημερινή γενιά των μεσηλίκων Κομπελιωτών, είναι ζήτημα αν θα υπάρξει διάδοχη γενιά. Αν θα υπάρξει, δεν θα αποτελεί ούτε το 15% των σημερινών οικογενειών του Κομπέλου. Η διάδοχη κατάσταση που έρχεται πίσω είναι ελάχιστη,
4 έως 5 παιδιά, μια χούφτα οικογένειες”, θα μου πει ο Γιώργος Κουλοσούσας, ο γιος του Μανώλη, σε μια πλούσια συνέντευξη που μου έδωσε.
Αναπόφευκτα θα υπάρξει έλλειψη αγροτικών χεριών για την καλλιέργεια της γεωργικής γης του Κομπέλου. Αν σήμερα οι δεκάδες οικογένειες Κομπελιωτών καλλιεργούν μια έκταση γεωργικής γης στην περιοχή του Φαναρίου, των 150 με 400 στρεμμάτων η καθεμία, αύριο οι 4-5 οικογένειες που θα μείνουν πίσω δεν θα μπορούν να την καλλιεργούν αυτή την έκταση μόνοι τους, οικογενειακά, καθώς δεν θα επαρκούν τα αγροτικά χέρια.
6. Βλέπουμε πως το δημογραφικό πρόβλημα του Κομπέλου συνίσταται στη δραματική προοπτική της συρρίκνωσης του πληθυσμού, δηλαδή σε έναν πληθυσμό όχι μόνο με περισσότερους ηλικιωμένους και λιγότερους νέους, αλλά σε έναν πληθυσμό αριθμητικά πολύ μικρότερο.
Αιτίες της συρρίκνωσης του πληθυσμού, όπως είδαμε, είναι:
* Η μετεγκατάσταση νέων οικογενειών από τον Κόμπελο στην πόλη της Καρδίτσας.
* Η αποκοπή πολλών παιδιών, αυτών των οικογενειών, αλλά και των οικογενειών που μένουν μόνιμα στον Κόμπελο, από την αγροτική παραγωγή στον οικισμό καθώς και
η αστυφιλία.
* Η οικονομική αβεβαιότητα που μαστίζει τον αγροτικό κόσμο, το υψηλό κόστος παραγωγής, οι χαμηλές τιμές των αγροτικών προϊόντων.
* Η απουσία πολιτικής στήριξης ή διευκόλυνσης των νέων αγροτών, προκειμένου να παραμείνουν στον Κόμπελο και στα κτήματά τους, όπως θα ήταν η αύξηση του αφορολόγητου, τα άτοκα στεγαστικά δάνεια και λοιπά.
* Η απουσία δημοσίων υπηρεσιών:
– όπως νηπιαγωγείου, δημοτικού σχολείου, γυμνασίου και λυκείου στον Κόμπελο και στο Φανάρι.
– ιατρείου.
Όλες οι υπηρεσίες έχουν φύγει από το Φανάρι Ιθώμης.
* Η ανυπαρξία καταστημάτων αναψυχής.
* Η φυγή των νέων για σπουδές και εργασίες πέρα από την αγροτική παραγωγή.
* Η μείωση των γεννήσεων και των γάμων. Η κυβέρνηση και το κεφάλαιο προτιμούν τη μαζική εισαγωγή ξένων εργατών, παρά τη στήριξη της ελληνικής οικογένειας.
7. Ανακεφαλαιώνοντας το μάθημα για το δημογραφικό πρόβλημα του Κομπέλου, θα ήθελα να δούμε τη δημογραφική κίνηση και από μια άλλη οπτική, την ιστορική και πιο σχηματικά:
α. Για δεκαετίες και μέχρι το 1970-1980, οι 60 οικογένειες των Φαναριωτών του Κομπέλου έμειναν στο Φανάρι και καθημερινά ανεβοκατέβαιναν στα κηπευτικά και τα ζώα που είχαν στον Κόμπελο. Έμειναν στον Κόμπελο τους καλοκαιρινούς μήνες, ενώ τους υπόλοιπους έμειναν στα σπίτια τους στο Φανάρι.
β. Από το 1970-1980 και μέχρι το 2005-2010 περίπου, οι δεκάδες οικογένειες Φαναριωτών τού Κομπέλου έμειναν στον Κόμπελο, καθώς φτιάξαν καινούρια σπίτια ή ανακατασκεύασαν τα ντάμια, ενώ πήγε το ηλεκτρικό ρεύμα και το νερό από το Φανάρι.
γ. Λίγα χρόνια αργότερα, πάνω από 13 μόνιμες οικογένειες Φαναριωτών του Κομπέλου εγκατέλειψαν σταδιακά τη διαμονή τους στον οικισμό του Κομπέλου και εγκαταστάθηκαν στην πόλη της Καρδίτσας, διατηρώντας όμως μέχρι σήμερα τις αγροτικές εργασίες τους στον Κόμπελο.
Αυτό που με προβληματίζει είναι αν αυτές οι οικογένειες που έφυγαν για να μείνουν στην πόλη της Καρδίτσας αλλά και οι οικογένειες που εξακολουθούν να μένουν στον οικισμό του Κομπέλου και τα παιδιά τους, ένα μεγάλο ποσοστό τους, αν θα εγκαταλείψουν όχι μόνο τη διαμονή στον Κόμπελο αλλά και τη γεωργική παραγωγή στον Κόμπελο…
Αλλά ας είμαστε όμως αισιόδοξοι. Το ιστορικό γίγνεσθαι κινείται με βάσει τους νόμους της διαλεκτικής. Έτσι μπορεί να δούμε αυτό να κινείται μπρος πίσω, ζιγκ ζαγκ, με ρήξεις και άλματα, με καταστροφές και κοινωνικές αλλαγές… Το παρόν δεν είναι τίποτα μπροστά στο μέλλον του…
Αγαπητοί φίλοι
Όχι μόνο το ιστορικό Φανάρι Ιθώμης και ο περίφημος Κόμπελος αλλά όλη η ελληνική ύπαιθρος κινδυνεύει να βρεθεί στη δίνη της μετανάστευσης και της ερημοποίησης. Η αδιαφορία των κυβερνήσεων και των αρχουσών τάξεων της Ελλάδας και της ΕΕ για την αγροτική τάξη και την παραγωγή και γενικά για την ύπαιθρο είναι πια εμφανής.
# Θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Γιώργο Κουλοσούσα, τον γιο του Μανώλη, καθώς και τον Θανάση Γεωργούση για τις πληροφορίες και τη βοήθεια που μου έδωσαν στην έρευνα.
Στις φωτογραφίες βλέπουμε τον Γιώργο Ζορμπά να οδηγεί το τρακτέρ με τις εργάτριες του κεραμοποιείου στον Κόμπελο από το 1959 έως το 1970. Στην άλλη φωτογραφία βλέπουμε τον Σεραφείμ Κωτίνα, ο οποίος πρωτοπορεί με τη βιολογική καλλιέργεια κηπευτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων. Στην τρίτη φωτογραφία βλέπουμε τον Αρχοντή Κουλοσούσα, γεωργό. Στην τέταρτη φωτογραφία, μπροστά από το ντάμι, βλέπουμε τον Γιώργο Κουλοσούσα, τον γιο του Μανώλη, δυναμικό γεωργό, ο οποίος με βοήθησε στην πληροφόρηση και στη στατιστική επεξεργασία κάποιων στοιχείων για τον πληθυσμό του Κομπέλου. Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε τον Κώστα Μούλτο, γεωργό, ο οποίος συνεχίζει να καλλιεργεί κηπευτικά και να τα πουλά στις λαϊκές αγορές της Καρδίτσας και του Μουζακίου.
Οι Φαναριώτες του Κομπέλου δεν το βάζουν κάτω!
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
#Υστερογραφο: Μέσα σε 30 ώρες 5.000 άνθρωποι διάβασαν την παραπάνω ανάρτηση για το δημογραφικό πρόβλημα του Κομπέλου!
