121ο: Το κομπελιώτικο ντάμι ως δεύτερη, πρόχειρη κι εποχιακή κατοικία των Φαναριωτών
(5ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τα μαθήματα στην κομπελιώτικη αρχιτεκτονική και τη λειτουργία του νταμιού.
Η Ιστορία του Κομπέλου- προαστίου του Φαναρίου Καρδίτσας- γράφεται εδώ για πρώτη φορά.
Σήμερα θα αναφερθώ σε δύο ντάμια: Του Κώστα Μούλτου και του Βαγγέλη Ντοϊλιάνη.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά.
1. Για την οικογένεια του Γιώργου Ντοϊλιάνη, 60 χρονών σήμερα, το ντάμι ήταν η δευτερεύουσα κατοικία της. Η κύρια κατοικία της οικογένειας ήταν το πετρόκτιστο σπίτι στο χωριό μας, στο Φανάρι Καρδίτσας. Εκεί έμειναν μόνιμα. Το ντάμι ήταν μια πρόχειρη- αλλά όχι τόσο πρόχειρη- κατοικία την οποία είχε η οικογένεια για τη διάρκεια των εργασιών της το καλοκαίρι στον Κόμπελο. Οι παππούδες του έμειναν στο ντάμι από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο. Τον χειμώνα ανέβαιναν στο χωριό, στο Φανάρι. Το ντάμι ήταν ένα πετροπλίθινο κτίριο. Είχε μέχρι τη μέση πέτρα και από εκεί και πάνω ήταν κτισμένο με πλιθιά. Ήταν γύρω στα 60 τετραγωνικά μέτρα. Παλιό σπιτάκι.
Το είχε φτιάξει ο προπάππους του γύρω στα 1890. Μέχρι τότε ο προπάππους του ήταν εργάτης από τον Μεσενικόλα. Αργότερα ήταν τσουκαλάς στο Φανάρι. Πηγαίνοντας όμως να τα πουλήσει, τού έσπασαν τα τσουκάλια κι άλλαξε επάγγελμα. Έγινε μπαχτσεβάνης. Ετσι έφτιαξε το ντάμι στον Κόμπελο.
Το ντάμι ήταν ένα ισόγειο κτίσμα. Ήταν χωρισμένο σε μια κάμαρη και ένα κουζινάκι.
Ο υπόλοιπος χώρος ήταν ένας ενιαίος μακρόστενος χώρος με τα εργαλεία της δουλειάς στον τοίχο, κάποιο κρεβάτι, ένα τραπέζι ξύλινο με 4 καρέκλες για φαγητό το μεσημέρι.
Η πόρτα της εισόδου ήταν βαριά, παλιού τύπου, δίφυλλη, με μάνταλα από μέσα. Στην κάμαρη είχε παράθυρο. Ο υπόλοιπος ενιαίος χώρος είχε ένα παράθυρο με σίδερα απ’έξω. Το δάπεδο με πέτρες και χώμα. Για σκεπή είχε παλιά κεραμίδια, τα οποία τα αγόρασε από το Μαυρομμάτι, το οποίο είχε κεραμαρειο. Στην αυλή μπροστά έβγαζε νερό.
Δίπλα είχαμε μία καλύβα σκεπασμένη με σκλίδα. Στην καλύβα βάζαμε τα βουβάλια. Το ντάμι αυτό δεν σώζεται. Στη θέση του φτιάξανε καινούριο σπίτι το 1970. Αυτό είναι το πατρικό του. Το δικό του καινούριο σπίτι είναι δίπλα.
Στο μεταξύ το σπίτι στο Φανάρι, πάνω από την πλατεία του χωριού, γκρεμίστηκε το 1974.
[Ευχαριστώ πολύ τον φίλο Γιώργο Ντοϊλιάνη για τις πληροφορίες που μου έδωσε]
2. Το ντάμι της οικογένειας του Κώστα Μούλτου ήταν διώροφο κτίριο. Ήταν ντάμι από τον παππού του, τον Γεωργούση Αποστόλη, πατέρα της μάνας του, κτισμένο με πλιθιά και με μπαλκόνι σανιδένιο. Το ανώι έπεσε με τον σεισμό στις 30 Απριλίου 1954. Δεν γνωρίζει πότε ακριβώς κτίστηκε. Από το 1954 και δώθε το ντάμι είναι ισόγειο. Βλέπε τις παρακάτω φωτογραφίες. Όλος ο εσωτερικός χώρος του νταμιού, περίπου 20 τετραγωνικά μέτρα, είναι ένα δωμάτιο. Μέσα σε αυτόν τον χώρο έμειναν η γιαγιά του, η γονείς του και τα τρία αδέρφια. Κοιμόντουσαν όλοι μαζί στον ίδιο χώρο σε δύο κρεβάτια. Το ντάμι είχε τζάκι. Οι γονείς του κοιμόντουσαν στη μια άκρη και στην άλλη άκρη τα παιδιά. Το δάπεδο ήταν στρωμένο με χώμα και από πάνω στρώνανε ψάθα. Το ντάμι ήταν ασοφάτιστο, αλλά από μέσα ήταν ασβεστωμένο με πηχτό ασβέστη. Η σκεπή του ήταν με τσίγκο. Αργότερα το ταβάνι σκεπάστηκε με κόντρα πλακέ, ενώ η στέγη του με κεραμίδια. Φωτισμό είχαν με λάμπα πετρελαίου. Η κουζίνα ήταν έξω, δίπλα στην τουλούμπα, στην αυλή.
Δίπλα στο ντάμι ήταν η αποθήκη. Εκεί αποθήκευαν καπνό, όταν καλλιεργούσαν καπνό. Αργότερα η αποθήκη έγινε ο στάβλος για τα ζώα, κυρίως αγελάδες. Το εσωτερικό του νταμιού δεν επικοινωνούσε με εσωτερική πόρτα με τον στάβλο.
Η οικογένεια ασχολούνταν με κηπευτικά, τα οποία πουλούσαν στις λαϊκές αγορές του Φαναρίου, της Καρδίτσας, του Μουζακίου, του Παλαμά και των Τρικάλων.
Λίγα μέτρα πιο πέρα, η οικογένεια είχε ανέμη, δηλαδή έναν μεγάλο λάκκο με νερό, το οποίο έβγαζε με ένα κυκλικό μαγγάνι, με κουβάδες, το οποίο γύριζε ένα άλογο. Την ανέμη την είχε από κοινού με τη γειτονική οικογένεια. Τον μπαχτσέ τον πότιζαν με το νερό της ανέμης, αλλά το νερό δεν έφτανε, καθώς το ρουφούσε η γη στον δρόμο, στο αυλάκι…
Η οικογένεια του Κ. Μούλτου έμεινε στο ντάμι στον Κόμπελο από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο, ίσως και τον Νοέμβριο, γιατί έριχνε πάχνι. Τους μήνες που έμειναν στο χωριό, ερχόταν ένα μέλος της οικογένειας στο ντάμι, φρόντιζε τα ζώα, καθόταν ως το απόγευμα και το βράδυ ερχόταν στο Φανάρι.
Το 1990 έφτιαξε καινούριο σπίτι, σύγχρονο, λίγα μέτρα πιο πέρα από το ντάμι, αλλά στην ίδια αυλή. Από τότε η οικογένεια μένει μόνιμα στον Κόμπελο. Το σπίτι στο χωριό μας, στο Φανάρι, πέρασε στον αδερφό του, τον Αποστόλη. Από τότε το ντάμι στον Κόμπελο το χρησιμοποιούν ως αποθήκη και ως μαγειρείο. Σήμερα ποτίζουν τα κηπευτικά
με αρτεσιανό, με γεώτρηση βάθους 7 μέτρων και μοτέρ. Η ανέμη μπαζώθηκε. Οι εργασίες με τα κηπευτικά διαρκούν όλο τον χρόνο.
3. Στις φωτογραφίες βλέπουμε το ντάμι
της οικογένειας Κώστα Μούλτου. Στις δύο τελευταίες φωτογραφίες βλέπουμε το εξωτερικό του νταμιού: Το κυρίως ντάμι, δίπλα την αποθήκη ή τον στάβλο και την αυλή, που τώρα είναι στρωμένη με τσιμέντο. Στη φωτογραφία με τον Κώστα βλέπουμε ένα μέρος από το εσωτερικό του νταμιού, που χρησιμοποιούνταν ως κατοικία της οικογένειας. Στις άλλες δύο φωτογραφίες αριστερά βλέπουμε το εσωτερικό των αποθηκών.
4. Ευχαριστώ πολύ την οικογένεια του Κώστα Μούλτου που μου άνοιξε το ντάμι και μου έδωσε όλες αυτές τις πληροφορίες.
Το ντάμι του Κώστα Μούλτου έχει τις δυνατότητες να μπει, σε συμφωνία με την οικογένεια, σε καθεστώς προστασίας, αναστήλωσης, συντήρησης και αξιοποίησης από την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων. Ο οικισμός του Κομπέλου πρέπει να διατηρήσει κάποια από τα αρχιτεκτονικά μνημεία, ακίνητα και κινητά. Είναι ο μοναδικός οικισμός με ντάμια και ανέμες αυτής της μορφής και λειτουργίας σε όλη τη Θεσσαλία. Πρέπει να κινητοποιηθούν μέχρι και οι πέτρες για τη διάσωση κάποιων ιστορικών και αρχιτεκτονικών μνημείων του, όπως το ντάμι και η ανέμη! Αυτή η αρχιτεκτονική και πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να διασωθεί και να αναδειχθεί στη νέα γενιά ή στις γενιές που έρχονται.
Αύριο η συνέχεια.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976027625
