140ο:Τα παράδοξα κι άγνωστα της ιστορικής βρύσης τού Κομπέλου Φαναρίου
(24ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Το Ανοικτό Φιλοσοφικό Σχολείο Φαναρίου Καρδίτσας συνεχίζει την έρευνα αλλά και τα μαθήματα ιστορίας, κοινωνιολογίας και αρχιτεκτονικής για το προάστιο του Φαναρίου Ιθώμης, τον οικισμό του Κομπέλου.
Σήμερα θα αναφερθώ στην παράδοξη ιστορία της βρύσης του.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από πιο κοντά και με μια σειρά.
1. Γνωρίζουμε ήδη πως ο Κόμπελος Φαναρίου ήταν ένας παραγωγικός κι εμπορικός οικισμός, καθώς παρήγαγε και προμήθευε την αγορά του νομού Καρδίτσας με κηπευτικά, ενώ έκτρεφε μαζικά βουβάλια, αγελάδες, πρόβατα και γαλοπούλες. Την ίδια στιγμή οι μισές οικογένειες του Φαναρίου περνούσαν από τον Κόμπελο για να πάνε στα χωράφια τους. Η βρύση του Κομπέλου ήταν το κομβικό σημείο του οικισμού, ήταν πέρασμα με άλογα και κάρα, γαϊδούρια και κοπάδια για να πιουν νερό άνθρωποι και ζώα. Όμως η βρύση του Κομπέλου δεν ήταν πριν από τα μέσα του 20ου αιώνα έτσι όπως είναι σήμερα, δηλαδή όπως τη βλέπουμε στις φωτογραφίες.
2. Η Μαιρόπη Μπίτσιου, της οποίας η οικογένεια είχε πρόβατα κοντά στη βρύση του Κομπέλου, θυμάται: “Αρχικά δεν υπήρχε βρύση ούτε τουλούμπα. Το νερό πεταγόταν από κάτω προς τα πάνω, χωρίς σωλήνα. Το μέρος από όπου πεταγόταν το νερό από τη γη ήταν πιο χαμηλό από ότι είναι σήμερα. Η περιοχή, το έδαφος ήταν χώμα. Το ανοίγαμε με τα χέρια. Ξεπηδούσε πολύ νερό. Δεν ήταν “μάτι”. Αργότερα έγινε η τουλούμπα και μετά η βρύση και η τουλούμπα. Είχαμε πρόβατα και τα σφάζαμε εκεί”.
Ο Θανάσης Γεωργούσης θυμάται πως το νερό έβγαινε σε πολλά σημεία από το έδαφος της περιοχής, που σήμερα είναι πλακόστρωτο.
Η βρύση του Κομπέλου, όπως τη γνωρίζουμε σήμερα, διαμορφώθηκε γύρω στα 1955. Αρχικά υπήρχε κοπάνα πέτρινη, η οποία σήμερα βρίσκεται παρατημένη μπροστά στο προαύλιο της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, δηλαδή λίγο πιο πάνω.
3. Το παράδοξο της ιστορικής βρύσης τού Κομπέλου, όπως μου το αφηγήθηκε ο Θανάσης Γεωργούσης, γεννημένος το 1944, είναι το εξής:
Όταν το 1955 ξεκίνησαν οι εργασίες για να φτιαχτεί η βρύση, σκάβοντας ανακάλυψαν πως σε βάθος 5-6 μέτρων υπήρχε δεξαμενή. Το νερό ερχόταν σε αυτή τη δεξαμενή με κιούγκι, δηλαδή με πήλινο νεροσωλήνα, από το ρέμα ή τον δρόμο τού κεραμοποιείου, δηλαδή το νερό ερχόταν από τα ντάμια που βρίσκονται προς τις πλαγιές του λόφου του Φαναρίου.
“Τότε το ρέμα, το οποίο το χρησιμοποιούσαν κι ως δρόμο, ήταν αρκετά βαθύ. Δεν έβλεπες έξω από αυτό ακόμα κι αν ήσουν καβάλα σε άλογο”, θα μου πει ο Θανάσης Γεωργούσης- λόγια που του έλεγε ο πατέρας του, ο παππούς Νικόλας.
Το νερό λοιπόν ερχόταν με κιούγκι από την περιοχή του κεραμοποιείου προς το μέρος που είναι σήμερα η βρύση του Κομπέλου και κατέληγε σε μια δεξαμενή. Μόνο που αυτή η δεξαμενή ήταν σε ένα βάθος 5-6 μέτρων, σε σχέση με τη σημερινή επιφάνεια τού εδάφους.
Αυτό σημαίνει πως τόσο οι σωληνώσεις με κιούγκι όσο και η δεξαμενή σκεπάστηκαν, μπαζώθηκαν από τα φερτά υλικά που έφερνε από τις πλαγιές του λόφου του Φαναρίου το επιφανειακό νερό της βροχής, δια μέσου του ρέματος του Αρμπυλιανού.
Κι αν πριν οι άνθρωποι παίρναν νερό από τη δεξαμενή, κάποια στιγμή η δεξαμενή σκεπάστηκε, μπαζώθηκε και το νερό έβρισκε διέξοδο προς τα πάνω, “σκάζοντας”, σκορπώντας προς διάφορες μεριές της περιοχής, αλλά κυρίως σε ένα σημείο όπου αργότερα θα κτιστεί η βρύση. Αυτό γινόταν μέχρι το 1955, όταν αποφασίστηκε να γίνει η βρύση. Στο έργο αυτό εργάστηκε και ο Σωτήρης Γκόλιας, του οποίου το όνομα είναι γραμμένο στη βρύση.
Αρχικά προσπάθησαν να βάλουν μια σωλήνα κάθετα πάνω στη δεξαμενή, από αυτές που είχαν περισσέψει από το έργο μεταφοράς του νερού από την “Πηγή” στο χωριό μας, το Φανάρι. Όμως το νερό πάλι σκορπούσε ολόγυρα, καθώς δεν γινόταν καλή επαφή. Έτσι αποφάσισαν να κτίσουν πάνω στην υπόγεια δεξαμενή και να φέρουν το νερό επάνω στην επιφάνεια του εδάφους. Κάπως έτσι τα κατάφεραν κι εκεί διαμορφώθηκε η βρύση όπως τη βλέπουμε τώρα.
4. Όλα αυτά εγείρουν πολλά ερωτήματα:
* Πότε έγινε το κιούγκι και η δεξαμενή;
* Πότε μπαζώθηκε από φερτά υλικά η περιοχή της δεξαμενής και της βρύσης τού Κομπέλου;
Όλα δείχνουν πως τα έργα αυτά έγιναν τουλάχιστον στα ύστερα χρόνια της βυζαντινής αυτοκρατορίας, όπου ο Κόμπελος αναφέρεται για την καλλιέργεια κηπευτικών. Αν όμως συνδέσουμε τη βρύση με τους κίονες της κλασικής αρχαιότητας που υπάρχουν στην περιοχή του Κομπέλου και που είναι θαμμένοι κάτω από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, τότε ίσως θα πρέπει να πάμε στη δημιουργία της βρύσης στην κλασική εποχή, δηλαδή προ Χριστού.
Για τον Λάμπρο Αδάμο, ο οποίος είχε μια συνάντηση με δύο γυναίκες αρχαιολόγους, που είχαν ερευνήσει την περιοχή, εκείνα τα χρόνια, γύρω στα 1970, “η βρύση υπήρχε εντός κάστρου”. Η βεβαιότητά του είναι πως υπήρχε κάστρο στον Κόμπελο και πως η βρύση υπήρχε εντός του κάστρου. “Στον Κόμπελο”, υποστηρίζει, “που ήταν κόμβος, συγκεντρώνονταν τα στρατεύματα της αρχαίας Ιθώμης” .
Αν λοιπόν η δεξαμενή της βρύσης και το κιούγκι που μεταφέρει το νερό εκεί, σκεπάστηκαν από φερτά υλικά της βροχής, τότε και τα όποια κλασικά, ελληνιστικά, ρωμαϊκά, βυζαντινά, ή οθωμανικά κτίσματα θα πρέπει να βρίσκονται θαμμένα σε μεγάλο βάθος μέσα στη γη του Κομπέλου Φαναρίου.
Όπως θα δούμε σε επόμενο μάθημα, η έρευνά μου έχει πολλά να μας πει για αυτές τις γεωμορφολογικές αλλαγές που έχει υποστεί η περιοχή και ο οικισμός του Κομπέλου στο διάβα των δεκαετιών και των αιώνων.
5. Σε κάθε περίπτωση η περιοχή της βρύσης τού Κομπέλου πρέπει να αναμορφωθεί και να αναδειχθεί με κάθε τρόπο η ιστορικότητά της.
Στον χώρο αυτόν πρέπει να τοποθετηθούν παγκάκια με κεραμοσκεπή. Να τοποθετηθεί μια πινακίδα που να λέει δύο λόγια για την ιστορική βρύση, στην οποία στις 18 Αυγούστου 1881 έγινε η παράδοση του κάστρου του Φαναρίου από τους Τούρκους στον γιο του Γεωργίου Καραϊσκάκη, τον Σπυρίδωνα Καραϊσκάκη και έτσι ξεκίνησε η ένταξη της Θεσσαλίας στην ελεύθερη Ελλάδα. Να λέει επίσης τι μπορεί να δει ο επισκέπτης στον Αρχαιολογικό Χώρο της Ιθώμης και ευρύτερα στον λόφο του Φαναρίου.
Η βρύση του Κομπέλου είναι η είσοδος του ιστορικού χωριού μας, του Φαναρίου Ιθώμης και θα πρέπει να προϊδεάζει τον επισκέπτη για το τι αρχαίο ή νεότερο μνημείο υπάρχει σ’ αυτό.
# Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε τον οικισμό του Κομπέλου από ψηλά. Η βρύση του Κομπέλου είναι αριστερά και χαμηλά της φωτογραφίας. Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε τον χωματόδρομο από τη βρύση του Κομπέλου προς το κεραμοποιείο, από όπου έρχεται το νερό με κιούγκι. Στις άλλες τρεις φωτογραφίες βλέπουμε την ιστορική βρύση του Κομπέλου Φαναρίου. Στην προτελευταία φωτογραφία βλέπουμε την τουλούμπα της βρύσης να είναι χαλασμένη. Είναι φανερό πως πρέπει να φτιαχτεί ή να αλλαχτεί. Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε πώς ήταν ο χώρος της βρύσης μετά τα έργα του 1955 και πριν γίνουν τα νεότερα έργα και πλακοστρωθεί. Η φωτογραφία είναι από το βιβλίο του Λάμπρου Σωτηρίου, Φανάρι από το χθες στο σήμερα, εκδόσεις Σαββάλας, 2010.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
