161ο: Το κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης και οι παραχαράκτες του
Αγαπητοί φίλοι
Στις 9 Απρίλη 2026, διάβασα μια ανάρτηση στην ιστοσελίδα του Φαναρίου Καρδίτσας και ομολογώ πως ταράχτηκα. Βρίσκομαι για λίγες μέρες στα Ιωάννινα. Σκέφτηκα να μην απαντήσω αμέσως, γιατί, λέω, μπορεί και να απαντήσει κάποιος άλλος και να αποκαταστήσει την ιστορική αλήθεια από τη διαστρέβλωσή της. Η ανάρτηση ήταν γραμμένη από τον κ. Αποστόλη Φλωρίδη, υπεύθυνο στο Λαογραφικό Μουσείο Φαναρίου και αναφερόταν σε μια ξενάγηση μαθητών σχολείου που έκανε στο κάστρο του χωριού μας.
Στην ανάρτηση αυτή, ο κ. Φλωρίδης, αποκαλούσε το κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης όχι ως “κάστρο”, αλλά ως “φρούριο”. Δεν το κρύβω πως τρομάζω στη σκέψη πως αυτή η παραχάραξη της ιστορικής αλήθειας μπορεί να γίνονταν για πολλά χρόνια με κάθε ξενάγηση μαθητών.
Πώς θα αποκατασταθεί τώρα η ιστορική αλήθεια;
Ας δούμε τα πράγματα με μια σειρά:
1. Το Πάσχα του 1984, στην ιστορική, μαζική Ιδρυτική Συνέλευση του Πολιτιστικού Συλλόγου Φαναρίου “το Κάστρο”, ύστερα από πλούσια συζήτηση και προβληματισμό, οι Φαναριώτες αποφάσισαν να δοθεί στον Σύλλογό μας το όνομα “το Κάστρο”.
2. Ας παρακολουθήσουμε όμως πως αποκαλούσαν το κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης οι έγκυρες ιστορικές πηγές και οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του:
* Στην πρώτη ιστορική πηγή που έχουμε για το χωριό και για το κάστρο, δηλαδή σε αυτοκρατορικό χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Β’, το 1289 για την ιερά μονή της Λυκουσάδας (Λοξάδας), γίνεται λόγος για το κάστρο του Φαναρίου.
* Σε ένα άλλο επίσημο έγγραφο, στο “Ορκομωτικόν γράμμα” του φεουδάρχη και άρχοντα της Θεσσαλίας και του Φαναρίου, του Μιχαήλ Γαβριηλόπουλου, το 1332, το κάστρο αποκαλείται “κάστρο” και όχι “φρούριο”. Η θεσσαλική φεουδαρχική οικογένεια, η δυναστεία των Γαβριηλοπουλαίων συνδεόταν άρρηκτα με το βυζαντινό κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης. Έμειναν στο κάστρο του Φαναρίου. Στο κάστρο έμειναν και οι οικογένειες των γαιοκτημόνων της πόλης κάθε φορά που ένιωθαν πως απειλούνται.
* Ο Τούρκος περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή, στο “Οδοιπορικό” του στο Φανάρι, το 1667, αποκαλεί το κάστρο ως “κάστρον” του Φαναρίου. Ο Εβλιγιά Τσελεμπή γράφει για δέκα κατοικίες που υπήρχαν εντός του κάστρου του Φαναρίου Ιθώμης. Ο βοεβόδας του Φαναρίου έμεινε στο κάστρο του Φαναρίου. Το Φανάρι Ιθώμης με το κάστρο του ήταν όχι μόνο στρατιωτικό, αλλά πολιτικό, διοικητικό, επιχειρησιακό, εισπρακτικό, οικονομικό, θρησκευτικό, δικαστικό κέντρο του καζά Φαναρίου, το οποίο διοικούσε 229 χωριά όχι μόνο του νομού Καρδίτσας αλλά και των Αγράφων. Ήταν έδρα βοεβόδα. Το κάστρο του Φαναρίου δεν το διοικούσε ο φρούραρχος αλλά ο να’ί’πης , δηλαδή ο δικαστικός αντιπρόσωπος του μουλά της Λάρισας.
* Η Αρχαιολογική Υπηρεσία Ελλάδας, το 1964, καθώς και η ελληνική κυβέρνηση, με Υπουργική Απόφαση- που χαρακτήρισαν τον λόφο του Φαναρίου Ιθώμης ως τον “Αρχαιολογικό Χώρο Ιθώμης”- αποκαλούν το κάστρο του Φαναρίου Καρδίτσας ως “κάστρο” και όχι ως “φρούριο”.
* Η κ. Σταυρούλα Σδρόλια, η υπεύθυνη αρχαιολόγος για την επίβλεψη της καθοδήγησης των εργασιών του κάστρου από το 1984 και μετά, από την Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Λάρισας, στο άρθρο της στο περιοδικό το Θεσσαλικό Ημερολόγιο, το 1987, αποκαλεί το κάστρο ως “κάστρο” και όχι ως “φρούριο”- όπως μπορείτε να δείτε και στη φωτογραφία.
3. Τελικά, και ύστερα από όλα τα παραπάνω, όσοι συνεχίζουν να αποκαλούν το κάστρο του Φαναρίου ως “φρούριο”, ή έχουν άγνοια των ιστορικών πηγών, είναι δηλαδή αμαθείς, ή έχουν την πρόθεση να το απαξιώσουν, να το υποτιμήσουν, να το υποβαθμίσουν, ή είναι συνειδητοί παραχαράκτες της ιστορίας του Φαναρίου Ιθώμης και του κάστρου του. Κι όλα αυτά για καθαρά προσωπικούς τους λόγους. Το να δείξουμε ανοχή ή αφέλεια μπροστά στην παραχάραξη της ιστορικής αλήθειας, δεν δικαιολογείται. Και σ’ ό,τι με αφορά, θα με βρίσκουν διαρκώς απέναντι.
#Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε τον λόφο του “Αρχαιολογικού Χώρου Ιθώμης”, όπως τον όρισε η Αρχαιολογική Υπηρεσία Ελλάδας και η ελληνική κυβέρνηση το 1964. “Ο Αρχαιολογικός Χώρος Ιθώμης ξεκινά από τα τείχη του βυζαντινού κάστρου και εξακτινώνεται σε απόσταση 300 μέτρων από αυτά”, τονίζει το Υπουργικό Διάταγμα του 1964.
Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε το εσωτερικό του κάστρου του Φαναρίου Ιθώμης όπως το βρήκε γκρεμισμένο ο Πολιτιστικός Σύλλογος Φαναρίου το Κάστρο το 1984, χρονιά που δημιουργήθηκε. Αυτό το κάστρο δεν το γκρέμισαν οι Τούρκοι αλλά αρκετοί Φαναριώτες για να πάρουν τις πέτρες και τα δοκάρια! Από τότε που ιδρύθηκε ο Σύλλογος ήρθαν τα κάτω πάνω σε ό,τι αφορά το κάστρο και την τουριστική προβολή και ανάπτυξη του χωριού μας.
Στις άλλες δύο φωτογραφίες βλέπουμε πώς έγινε το κάστρο τις τελευταίες δεκαετίες ύστερα από τη παρέμβαση του Πολιτιστικού Συλλόγου. Μια δεκαετία αργότερα ακολούθησαν και οι παρεμβάσεις κι άλλων φορέων. Δεν είναι ωστόσο λίγοι κι εκείνοι που χωρίς να έχουν κάνει τίποτα για το κάστρο, κομπορρημονούν για αυτό. Και με την πρώτη ευκαιρία ή διαφωνία, δεν διστάζουν να υιοθετήσουν την ανιστόρητη ή την αντιδραστική θέση για το χωριό μας, αρκεί που την υποστήριξε δικός τους άνθρωπος! Είναι τραγικό το γεγονός να βλέπεις ανθρώπους που έχουν φάει ψωμί από το κάστρο, να το αποκαλούν φρούριο.
Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε φωτοτυπία από το άρθρο της κυρίας Σταυρούλας Σδρόλια στο ιστορικό περιοδικό το Θεσσαλικό Ημερολόγιο. Για την αρχαιολόγο το κάστρο της πόλης της αρχαίας Ιθώμης ήταν κτισμένο στον λόφο του Φαναρίου Καρδίτσας. Την ίδια άποψη έχει και ο Γάλλος αρχαιολόγος Μπρούνο Έλι.
#Υστερόγραφο 1ο: Τελικά, κι ενώ 42 χρόνια τώρα το κάστρο Φαναρίου Ιθώμης βρίσκεται σε δυναμική τροχιά ανάπτυξης και προβολής, υπάρχουν πρόσωπα, που για τους δικούς τους λόγους, θέλουν να γυρίσουν προς τα πίσω τον τροχό της Ιστορίας. Αυτά τα πρόσωπα θα τα αποκαλύπτουμε ή θα αποκαλύπτονται μόνα τους.
#Υστερόγραφο 2ο: Ο κ. Δομίνικος Βερίλλης, πρώην δήμαρχος Καρδίτσας, γράφει στα σχόλιά του, τα εξής:
*”Ο κύριος Φλωρίδης έχει απόλυτο δίκιο”. Και συνεχίζει γράφοντας πως “κατά την άποψή του, όταν ακριβολογούμε το σωστό είναι φρούριο Φαναρίου”. Ο κύριος Βερίλλης, όπως φαίνεται εύκολα από το κείμενό του, συμβουλεύτηκε την τεχνητή νοημοσύνη, το Chatgpt, αλλά δεν υιοθέτησε τα συμπεράσματά του, καθώς έβγαλε τα δικά του, αυτά δηλαδή που είχε δεκαετίες τώρα…
#Υστερόγραφο 3ο: Την άλλη μέρα ένας άλλος Φαναριώτης, ο κύριος Βασίλειος Μισδανίτης, έκανε μακροσκελή ανάρτηση του διαλόγου που είχε κι αυτός με την τεχνητή νοημοσύνη, το Chatgpt.
Στην ερώτηση “ποια είναι η διαφορά φρουρίου και κάστρου;” η τεχνητή νοημοσύνη του απάντησε:
“Το φρούριο είναι καθαρά στρατιωτική κατασκευή. Σκοπός του είναι η άμυνα και ο έλεγχος μιας περιοχής. Περιλαμβάνει τείχη, προμαχώνες, στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Το φρούριο είναι στρατιωτικό οχυρό.
Το κάστρο έχει κι αυτό αμυντικό, στρατιωτικό ρόλο, αλλά όχι μόνο. Το κάστρο έχει κατοικία του άρχοντα, του φεουδάρχη. Περιλαμβάνει δωμάτια, αίθουσες, ολόκληρο οικισμό γύρω του ή μέσα του”.
Και ο κύριος Βασίλης Μισδανίτης ρωτά ξανά την ίδια τεχνητή νοημοσύνη, την οποία ρώτησε μια μέρα πριν και ο κύριος Δομίνικος Βερίλλης: “Τελικά, η στρατιωτική κατασκευή στην κορυφή του λόφου του Φαναρίου Ιθώμης, τι είναι: Φρούριο ή κάστρο;” Και η τεχνητή νοημοσύνη, χωρίς κανέναν δισταγμό του απάντησε:
“Το κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης είναι κάστρο, γιατί είχε:
α. Οχυρωματικά τείχη και στρατιωτικό ρόλο.
β. Ταυτόχρονα είχε οικισμό μέσα του και γύρω του. Έξω από τα τείχη του κάστρου και περιμετρικά του υπήρχε και υπάρχει το άστυ του Φαναρίου Ιθώμης και
γ. Το κάστρο του Φαναρίου δεν ήταν μόνο στρατιωτικό έργο αλλά είχε και κοινωνική, διοικητική, δικαστική, οικονομική ζωή.
Με άλλα λόγια, το κάστρο του Φαναρίου Καρδίτσας είναι κάστρο και όχι φρούριο”.
Και ο κύριος Βασίλης Μισδανίτης, καταλήγει:
“Ορθώς έπραξε ο κ. Ντούσας Δημήτρης και αντέδρασε, γιατί το σωστό είναι να λέμε “το κάστρο του Φαναρίου” και όχι “το φρούριο του Φαναρίου”! Άρα λοιπόν από εδώ και πέρα πρέπει να λέμε το σωστό όνομα και το σωστό όνομα είναι: κάστρο του Φαναρίου!”
#Υστερόγραφο 4ο: Να λοιπόν, που έπρεπε να απευθυνθεί κάποιος στην τεχνητή νοημοσύνη, να παραθέσει όλον τον διάλογο μαζί της, για να μας μάθει την ιστορική αλήθεια! Τύφλα να έχουν οι ιστορικές πηγές που ανέφερα στην αρχική μου ανάρτηση, όπου όλοι οι πρωταγωνιστές και το Αρχαιολογικό Συμβούλιο Ελλάδας, μαζί με την Ελληνική κυβέρνηση, το αποκαλούν 800 χρόνια τώρα “το κάστρο του Φαναρίου”!
Ελπίζω να έγινε κατανοητό γιατί ο όρος
“φρούριο” Φαναρίου είναι απαξιωτικός, υποτιμητικός, περιφρονητικός, έναντι αυτού που είναι πραγματικά: το κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης! Η παραχάραξη του ονόματος κρύβει και την παραχάραξη της πραγματικής οικονομικής, κοινωνικής, πολιτικής, δικαστικής και στρατιωτικής ζωής και ιστορίας του ιστορικού χωριού μας!
Ελπίζω τώρα να κατανοήσετε και την ταραχή που ένιωσα και να με συγχωρέσετε για την ταραχή που σας προκάλεσα αυτές τις μέρες του Πάσχα!
