52ο: Οι κοτζαμπάσηδες και οι αγιάνηδες του Φαναρίου Ιθώμης στην τουρκοκρατία
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τα μαθήματα της Ιστορίας του χωριού μας, του Φαναρίου Καρδίτσας, στηριζόμενος πάνω στο βιβλίο του Κωνσταντίνου Ε. Καμπουρίδη, Η νεότερη Ελλάδα μέσα από οθωμανικές αρχειακές πηγές, εκδόσεις Αντ. Σταμούλης, 2009.
Όπως έχω γράψει σε προηγούμενη ανάρτηση το Φανάρι υπαγόταν στο σαντζάκι των Τρικάλων, το οποίο το διοικούσε ο μπέης, ο οποίος αντιπροσώπευε την εκτελεστική εξουσία και ο καδής του Φαναρίου ή της Λάρισας – Φαναρίου, ο οποίος αντιπροσώπευε την ιεροδικαστική, δηλαδή τη δικαστική εξουσία. Σήμερα θα αναφερθώ στους πρόκριτους του Φαναρίου Ιθώμης.
1. Στην κωμόπολη του Φαναρίου Ιθώμης, μετά από τη Συνθήκη του Ταμασίου, στις 10 Μαϊου του 1525, εγκαταστάθηκαν πάνω από 100 οικογένειες Τούρκων. Το Φανάρι ήταν το μοναδικό χωριό των Αγράφων που είχε εγκατεστημένες οικογένειες Τούρκων. Άρα λοιπόν στο Φανάρι Καρδίτσας υπήρχαν, σε όλη την περίοδο της τουρκοκρατίας, τόσο οικογένειες Τούρκων, το 1/3 περίπου των οικογενειών, όσο και οικογένειες χριστιανών Φαναριωτών- τα υπόλοιπα 2/3.
2. Η οθωμανική αυτοκρατορία νοιαζόταν τόσο για τη διοίκηση και τη φορολόγηση των μουσουλμάνων κατοίκων του χωριού μας και της επαρχίας Φαναρίου, όσο και για τη διοίκηση και τη φορολόγηση των χριστιανών ραγιάδων του χωριού μας και της επαρχίας Φαναρίου. Τη διοίκηση και τη φορολόγηση των μουσουλμάνων και χριστιανών κατοίκων του Φαναρίου την ανέθεσε στους αγιάνηδες και τους κοτζαμπάσηδες, αντίστοιχα.
3. Ο αγιάν ήταν ο Τούρκος προύχοντας ή πρόκριτος του Φαναρίου και της επαρχίας Φαναρίου. Ο αγιάν αντιπροσώπευε τους Τούρκους κατοίκους του Φαναρίου και του βιλαετίου Φαναρίου, δηλαδή της επαρχίας του Φαναρίου, στο οποίο υπάγονταν 64 χωριά του θεσσαλικού κάμπου- ο μισός νομός Καρδίτσας. Τον αγιάν, δηλαδή τον Τούρκο προύχοντα ή πρόκριτο ή επαρχιακό άρχοντα του βιλαετίου του Φαναρίου, τον εξέλεγαν οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του Φαναρίου αλλά και όλης της επαρχίας Φαναρίου. Ο αγιάν αντιπροσώπευε τους Τούρκους κατοίκους απέναντι στα κυβερνητικά όργανα της οθωμανικής κυβέρνησης, κυρίως σε θέματα κατανομής των φορολογικών βαρών τους.
Ονομαζόταν αγιάν (a yan), δηλαδή προύχοντας, πρόκριτος. Ο αγιάν ήταν επιφανές πρόσωπο των Τούρκων, που ασκούσε πολιτική επιρροή. Η ιδιότητα του αγιάν ήταν επίσημη ιδιότητα.
Πολλοί από τους φόρους, που έπρεπε να πληρώνουν κάθε χρόνο οι μουσουλμάνοι κάτοικοι του Φαναρίου και της επαρχίας του Φαναρίου στο κράτος, εκμισθωνονταν από τον αγιάν του Φαναρίου. Δηλαδή ο αγιάν νοίκιαζε από το οθωμανικό κράτος τους φόρους που έπρεπε να πληρώσουν για την επόμενη χρονιά οι μουσουλμάνοι κάτοικοι της επαρχίας του Φαναρίου Ιθώμης, τους προπλήρωνε στο κράτος κι αυτός την άλλη χρονιά εισέπραττε τους φόρους από τους Τούρκους κατοίκους, οι οποίοι ήταν πολύ υψηλότεροι από αυτούς που πλήρωνε στο κράτος. Έτσι οι αγιάνηδες του Φαναρίου Ιθώμης όχι μόνο απέκτησαν οικονομική ευημερία αλλά και κατέληξαν να ελέγχουν και την επαρχία του Φαναρίου. Οι αγιάν ήταν γαιοκτήμονες. Ο αγιάν διοριζόταν με τουρκικό φιρμάνι . Ο αγιάν του Φαναρίου είχε την αρμοδιότητα της κατανομής, δηλαδή της σύνταξης των φορολογικών καταλόγων των μουσουλμάνων κατοίκων του βιλαετίου του Φαναρίου και της είσπραξης των φόρων σε συνεργασία με τον καδή, καθώς και των εξόδων της επαρχίας.
Με άλλα λόγια, ο Τούρκος αγιάν του Φαναρίου ήταν ο Τούρκος δήμαρχος ή επαρχιάρχης του Φαναρίου Ιθώμης. Ο Τούρκος αγιάν του Φαναρίου φρόντιζε για την παραγωγή ψωμιού και πληγουριού για τις ανάγκες των οθωμανικών στρατευμάτων, όταν αυτά περνούσαν ή στάθμευαν στην επαρχία. Προχωρούσε ακόμη στη διαπλάτυνση των οδών, στην επισκευή γεφυρών ή το μπάζωμα των ποταμών για τις ανάγκες του στρατού…
4. Οι χριστιανοί κάτοικοι του Φαναρίου και της επαρχίας του Φαναρίου Ιθώμης είχαμε τον δικό μας προύχοντα ή πρόκριτο ή προεστό. Οι Τούρκοι τον Έλληνα ή χριστιανό πρόκριτο τον αποκαλούσαν κοτζάμπαση. Το Φανάρι, όπως και κάθε χωριό της επαρχίας του Φαναρίου, είχε τους δικούς του δημογέροντες, δηλαδή τους δικούς του τοπικούς συμβούλους, οι οποίοι ήταν οι πιο πλούσιοι του χωριού και των χωριών της επαρχίας Φαναρίου. Επικεφαλής των δημογερόντων της κωμόπολης του Φαναρίου ήταν ο Φαναριώτης κοτζάμπασης. Αυτός ήταν πλούσιος γαιοκτήμονας ή έμπορος, εκμίσθωνε τους φόρους που έπρεπε να πληρώνουν κάθε χρόνο οι ραγιάδες Φαναριώτες, καθόριζε τους φόρους που έπρεπε να πληρώσει η κάθε οικογένεια Φαναριωτών χριστιανών, προπλήρωνε τους φόρους αυτούς στο κράτος, στη συνέχεια τους μάζευε από τους Φαναριώτες, πλήρωνε κι εξαγόραζε τους Τούρκους αξιωματούχους και ένα μεγάλο μέρος από τους φόρους των Φαναριωτών τους παρακρατούσε για τον εαυτό του. Ζούσε όπως και οι Τούρκοι αγιάν, συνέτρωγε μαζί τους και συμπεριφερόταν σκληρά απέναντι στους ραγιάδες του χωριού. Για αυτό και οι ραγιάδες Φαναριώτες τον αποκαλούσαν “χριστιανό Τούρκο”!
Όμως η μακρόχρονη κυριαρχία των σουλτάνων, των μπέηδων, των αγιάνηδων και των κοτζαμπάσηδων, η οποία βασιζόταν στην τρομερή οικονομική και κοινωνική καθυστέρηση, καταπίεση κι εκμετάλλευση της κοινωνίας του Φαναρίου Ιθώμης, καλλιέργησε την ψυχολογία της δουλοπρέπειας των λαϊκών στρωμάτων και τάξεων των Φαναριωτών προς αυτά τα πρόσωπα της εξουσίας.
[Αυτή η ψυχολογία της δουλοπρέπειας των Φαναριωτών συνεχίζει να εκδηλώνεται ακόμα και σήμερα προς τα πρόσωπα που είναι φορείς εξουσίας, όπως είναι οι κοινοτάρχες, οι δήμαρχοι και οι βουλευτές…]
Οι δημογέροντες των χωριών της επαρχίας του Φαναρίου εξέλεγαν τον επικεφαλής κοτζάμπαση της επαρχίας. Δηλαδή ο κοτζάμπασης του βιλαετίου του Φαναρίου Ιθώμης ήταν όπως ο δήμαρχος Ιθώμης ή όπως ο έπαρχος ή ο νομάρχης, εκλεγόταν όμως όχι άμεσα από τους χριστιανούς όλων των χωριών της επαρχίας του Φαναρίου, των 64 χωριών, αλλά από τους δημογέροντες ή τους προκρίτους των χωριών της επαρχίας του Φαναρίου. Ο κοτζάμπασης του βιλαετίου του Φαναρίου Ιθώμης αποτελούσε δεύτερο βαθμό τοπικής αυτοδιοίκησης.
# Στις φωτογραφίες Έλληνας και Τούρκος προύχοντας. Στην άλλη φωτογραφία το Φανάρι Ιθώμης και η γύρω περιοχή του. Στην κορυφή του λόφου του χωριού μας το βυζαντινό κάστρο του 13ου αιώνα, στο οποίο υπήρχε τουρκικός στρατός και τάγμα γενιτσάρων από το 1425 έως τις 18 Αυγούστου του 1881. Στο Φανάρι υπήρχαν βιοτεχνίες που έφτιαχναν υφάσματα, υπορράμματα(αστάρι, φόδρα), εριούχους επιδέσμους και τις περικνημίδες από τσόχα, τα οποία όλα αυτά χρησιμοποιούνταν για τη συρραφή των πολύχρωμων στολών των Γενιτσάρων της Υψηλής Πύλης.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
#ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ:
Αγαπητοί Φαναριώτες
*Είδα και διάβασα μια ανάρτηση, μια αφίσα, για κάτι εκδηλώσεις που θα γίνουν στο χωριό μας στις αρχές Αυγούστου. Με θλίψη και οργή διαπιστώνω πως κανένας από τους φορείς του ιστορικού χωριού μας, όπως η Κοινότητα Φαναρίου, οι δύο Πολιτιστικοί σύλλογοι ή οι Σύλλογοι Φαναριωτών Αθήνας, Βόλου ή Θεσσαλονίκης, δεν είναι στους διοργανωτές αυτών των εκδηλώσεων.
*Τις εκδηλώσεις τις κάνει μια αλλότρια ΜΚΟ ή ΑΜΚΕ. Από κοντά ή υπό την αιγίδα του συμμετέχει το άριστο κράτος των Τεμπών με το υπουργείο Πολιτισμού, η Περιφέρεια Θεσσαλίας και ο δήμος Μουζακίου, ενώ στους χορηγούς βρίσκεται το μεγάλο βιομηχανικό, ξενοδοχειακό, τραπεζιτικό κι εμπορικό κεφάλαιο του νομού Καρδίτσας!
Πραγματικός συνωστισμός αρίστων! Και προφανώς όλα τα κυβερνητικά στελέχη θα δηλώσουν το παρόν τους…
*Ελπίζω να μη βεβηλωσουν και βρομισουν και φέτος τον ιερό χώρο του σχολείου- όπως έκαναν πέρσι με τη γιγάντια αφίσα μιας κρασοβιομηχανίας, εκεί όπου μάθαμε τα πρώτα γράμματα και φτιάξαμε τις πρώτες φιλίες μας και ζήσαμε τα πρώτα μας καρδιοχτύπια- με τα ονόματα των χορηγών/ καπιταλιστών που τους στηρίζουν! Θα συνιστούσε μια νέα ύβρη!
*Φαίνεται πως οι φορείς του ιστορικού χωριού μας, του Φαναρίου Ιθώμης, επέλεξαν να είναι και φέτος έξω από την διοργάνωση των εκδηλώσεων, ή να είναι σε ρόλο κολαούζου ή νεροκουβαλητη… Και χωρίς ντροπή θα διαφημίζουν τις αφίσες και τους αλλοτριους φορείς των εκδηλώσεων, αναγνωρίζοντας έτσι πως είναι ανίκανοι να τις οργανώνουν οι ίδιοι…Ας παραιτηθούν, αν αισθάνονται ανίκανοι, για να ανοίξουν τον δρόμο σε άλλους… Κανένας δεν είναι αναντικατάστατος!
*Αν νομίζουν μερικοί πως η φούσκα του υπερτουρισμού των λίγων ημερών συνιστά ανάπτυξη του χωριού μας, γελιούνται. Η ανάπτυξη προϋποθέτει αυτενεργό και μόνιμη, διαρκή δράση των γηγενών δυνάμεων του χωριού μας, της νεολαίας του και των φορέων του κι όχι παράδοση σε αλλοτριες επιχειρηματικές ΜΚΟ, που μαζεύουν το χρήμα από το χωριό και φεύγουν… Αυτό τόνιζα από πέρσι με ανάρτηση μου στη σελίδα του χωριού μας.
*Καλή επιστροφή στο μέλλον των “πυροτεχνημάτων”, αγαπητοί φίλοι! Και καλή σας διασκέδαση!
