127ο: Η βιοτεχνία κατασκευής κεραμικών προϊόντων στον Κόμπελο Φαναρίου το 1959
(11ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Το Ανοικτό Φιλοσοφικό Σχολείο Φαναρίου Καρδίτσας συνεχίζει τα μαθήματα για την ιστορία του χωριού μας και πιο συγκεκριμένα για το προάστιό του, τον Κόμπελο.
Έτσι σήμερα και αύριο θα αναφερθώ στην ίδρυση και λειτουργία του εργαστηρίου κεραμικών προϊόντων του Κομπέλου στα μέσα του 20ου αιώνα καθώς και στους ανθρώπους που εργάστηκαν σε αυτό.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Γνωρίσαμε ήδη πως ο πρώτος που έκανε μια προσπάθεια κατασκευής χειροποίητων κεραμιδιών στον Κόμπελο ήταν ο Αλέξανδρος Χατζηγούλας. Η προσπάθειά του όμως δεν ευδοκίμησε. Στο Μαυρομμάτι, στη Μαγούλα, ακόμα και στη Βατσουνιά, όπου σήμερα είναι η γνωστή ταβέρνα το Κεραμαρειο, καθώς και στην Καρδίτσα, ήδη υπήρχαν αρκετά κεραμοποιεία. Εδώ κοντά όμως δεν υπήρχαν.
Στο πλαίσιο αυτό δύο αδέρφια, ο Θωμάς και ο Σωτήρης Φασιανός, πήραν την πρωτοβουλία να δημιουργήσουν ένα εργαστήριο κεραμικών, μια βιοτεχνία παραγωγής τούβλων και κεραμιδιών. Το κεραμοποιείο ιδρύθηκε και άρχισε να λειτουργεί από το 1959.
Να θυμίσω πως τα περισσότερα ντάμια του Κομπέλου Φαναρίου ήταν σκεπασμένα με φυτά, με σκλίδες, ενώ οι τοίχοι τους ήταν κτισμένοι με πλιθιά και χωρίς εσωτερικό διαχωρισμό σε δωμάτια. Άρα η ανάγκη για τη δημιουργία ενός εργαστηρίου κεραμικών προϊόντων ήταν παρούσα και ζωντανή.
Το κεραμοποιείο στον Κόμπελο ήταν και είναι γνωστό ως κεραμαρειό. Πρόκειται για συνώνυμες λέξεις. Άλλοι το λένε κεραμείο ή κεραμιδαριό. Όπως και να το λένε σημασία έχει πως αυτά που έφτιαχνε ήταν κεραμίδια και τούβλα.
Τα κεραμίδια που κατασκεύαζε ήταν πήλινα καμπυλωτά και λεπτά προϊόντα τα οποία χρησιμοποιούνταν για την επικάλυψη της στέγης των κτιρίων, είτε ντάμια, είτε σπίτια, είτε αποθήκες, ήταν αυτά. Τα πήλινα κεραμίδια παρείχαν καλύτερη προστασία από τη βροχή, αλλά όπως έγραψα σε προηγούμενο μάθημα, επειδή τα ξύλα της σκεπής δεν ήταν ευθύγραμμα, καθώς ήταν κλωνάρια από δέντρα, το νερό και το χιόνι έμπαιναν μέσα στο κομπελιώτικο ντάμι.
Τα τούβλα ήταν ορθογώνιοι πήλινοι λίθοι, κατασκευασμένα από κατάλληλο χώμα. Χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή τοίχων και για τη δημιουργία εσωτερικών διαχωρισμάτων στα ντάμια και στα σπίτια ή για την κατασκευή αποθηκών.
Τα τούβλα και τα κεραμίδια ήταν οικονομικά προσιτά και είχαν κάποιες ιδιότητες που είχαν και τα πλιθιά. Βλέπε παρακάτω φωτογραφίες.
2. Στο κεραμοποιείο του Κομπέλου εργάστηκαν δεκάδες εργάτες και εργάτριες ως κεραμοποιοί. Οι εργάτες και οι εργάτριες ήταν όχι μόνο από το Φανάρι και τον Κόμπελο αλλά και από άλλα χωριά όπως το Παλιούρι- το σημερινό Άγιοι Ανάργυροι- καθώς και από τη Λοξάδα και τη Μαγούλα. Έτσι, εναλλάξ ή διαδοχικά, στο κεραμοποιείο του Κομπέλου εργάστηκαν πάνω από 35 εργάτες και εργάτριες, οι παρακάτω:
α. Από το Φανάρι μαζί με τον Κόμπελο:
* Γιώργος Ζορμπάς, τον οποίο πολλοί τον ξέρουν ως Γώλη Σαββάλα. Γεννήθηκε το 1942. Είναι αυτός ο οποίος στη φωτογραφία με το τρακτέρ είναι ο οδηγός του. Στη άλλη φωτογραφία, με το υπόστεγο, είναι ο δεύτερος από αριστερά, με τα χέρια στη μέση. “Πέρα από οδηγός έκανα και όλες τις άλλες εργασίες του κεραμοποιείου, όπως το φόρτωμα και αγγαρείες. Προσλήφτηκα ως οδηγός το 1960, χωρίς να έχω δίπλωμα. Σε περίπτωση που απουσίαζαν τα μέλη της ιδιοκτήτριας οικογένειας εκτελούσα και χρέη επιστάτη. Έφυγα το 1969, όταν είδα πως το κεραμοποιείο δεν είχε πια κανένα μέλλον…”. Ζει στη Θεσσαλονίκη.
* Ο Φασιανός Κωνσταντίνος. Είναι αυτός ο οποίος στη φωτογραφία μπροστά στο ζυμωτήριο του κεραμοποιείου είναι αριστερά και με το φτυάρι ετοιμάζεται να ρίξει τον πηλό, τη λάσπη, στο ζυμωτήριο δεξιά. Είναι ο πατέρας του Σωκράτη, του Θωμά και του Σωτήρη Φασιανού. Γεννήθηκε το 1916 και πέθανε το 1990.
* Ο Κουλοσούσας Κωνσταντίνος. Είναι ο δεύτερος στη φωτογραφία μπροστά στο ζυμωτήριο. Ρίχνει τη λάσπη στο ζυμωτήριο.
* Άννα Φασιανού. Γεννήθηκε το 1922 στον Ελληνόπυργο και πέθανε το 2008. Είναι η σύζυγος του Κωνσταντίνου Φασιανού. Όπως θα μου πει ο γιος της, ο Σωτήρης, “η μάνα μου πήγαινε από τις 2 το βράδυ έως τις 6 το πρωί στο αμπέλι και μετά πήγαινε κατευθείαν στο κεραμοποιείο. Δούλευε σε αυτό από το πρωί ως το βράδυ, ανατολή με δύση, κάθε μέρα- ίσως και Κυριακή. Η μάνα μου έριχνε με το φτυάρι λάσπη στο ζυμωτήριο μαζί με τον πατέρα μου αλλά και κουβαλούσε τελάρα με κεραμίδια. Οι γονείς μου εργάζονταν εκεί από την άνοιξη έως τον Σεπτέμβριο. Μετά το τέλος της ημέρας έρχονταν στο Φανάρι από τον Κόμπελο με τα πόδια. Το καλοκαίρι, που δεν είχαμε σχολείο, έπαιρναν κι εμάς μαζί τους…”
* Φασιανός Σωτήρης. Ο γιος της Άννας και του Κωνσταντίνου γεννήθηκε το 1955. Είναι αυτός ο πιτσιρικάς ο οποίος στη φωτογραφία φαίνεται να ρίχνει νερό στο μπροστινό μέρος του τρακτέρ της εταιρείας. Άρχισε να δουλεύει από το 1962, σε ηλικία μόλις 7 χρονών. Μαζί του δούλευε και ο Θωμάς, ο αδερφός του, γεννημένος το 1956. Πήγαινε με το τρακτέρ, το οποίο το λέγανε ο ταρζανάκος, στα γειτονικά χωριά και κουβαλούσε τελάρα με κεραμίδια και τούβλα. “Στο κεραμοποιείο κουβαλούσαμε τελάρα με νωπό πηλό, με κεραμίδια και τα τοποθετούσαμε στον ήλιο για να στεγνώσουν, για να ξεραθούν. Όταν στέγνωναν τα πηγαίναμε στο καμίνι για να ψηθούν. Δούλευα ακόμα και τα χρόνια που πήγαινα στο γυμνάσιο. Έπαιρνα, θυμάμαι, 5 δραχμές”, θα μου πει ο Σωτήρης Φασιανός, ο οποίος αργότερα εργάστηκε ως καπετάνιος. Σήμερα ζει στον Βόλο. Στη φωτογραφία βλέπουμε κι ένα μικρό κοριτσάκι, είναι η αδερφή του, η Παρασκευή, την οποία η οικογένεια την έπαιρνε κι αυτή μαζί της στο κεραμοποιείο του Φαναρίου.
* Η Βούλα η Λαζαράκαινα, δηλαδή η Βούλα η γυναίκα του Λάζαρου Αδάμου. Είναι η μεγάλη γυναίκα που τη βλέπουμε πίσω από το τρακτέρ και μπροστά από τη στοίβα με τα ψημένα τούβλα. Είναι η μάνα της Φωτούλας Φασιανού. Η Φωτούλα Φασιανού είναι η γυναίκα του Σωτήρη Φασιανού, του συνιδρυτή της εταιρείας του κεραμοποιείου. Η Βούλα έμεινε χήρα από νωρίς και η Φωτούλα έμεινε από μικρή ορφανή. Την κυρία Βούλα στη φωτογραφία τη βλέπουμε να εργάζεται στο φόρτωμα τούβλων και κεραμιδιών.
* Η Λαμπρινή Κουρδή, από το Παλιούρι. Είναι η όρθια κοπέλα στα αριστερά τού οδηγού που φαίνεται το πρόσωπο.
Αύριο η συνέχεια
Ευχαριστώ πολύ τον Γιώργο Ζορμπά, τον Γιάννη Φασιανό, τον πρόσφατα πρόεδρο του χωριού μας, και τον Σωτήρη Φασιανό για τις φωτογραφίες και τις πληροφορίες που μου έδωσαν.
Η Ιστορία του Κομπέλου Φαναρίου γράφεται μέσα από την ιστορία των ανθρώπων του που τη δημιούργησαν.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
