144ο:Τα επιβλητικά ντάμια των Μαππαίων με την πέτρινη ανέμη στον Κόμπελο Φαναρίου
(28ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω το αφιέρωμα στον οικισμό του Φαναρίου Καρδίτσας, τον Κόμπελο. Σήμερα θα αναφερθώ στην ιστορία των μεγαλοπρεπών μαππέικων νταμιών και στη μοναδική πέτρινη ανέμη που υπάρχει στον Κόμπελο.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα από πιο κοντά. Στις φωτογραφίες βλέπουμε ένα συγκρότημα νταμιών. Το κάθε μέρος αυτού του οικιστικού συγκροτήματος νταμιών έχει τη δική του ιστορία, η οποία σχετίζεται με τη δομή της οικογένειας. Ας τη δούμε αναλυτικά.
1. Η αρχική εικόνα ήταν το πρώτο ντάμι, το σοβατισμένο και ασβεστωμένο. Είναι το ντάμι με το μπαλκόνι. Το ντάμι αυτό κτίστηκε γύρω στα 1905, από τον Γιώργο Μάππα. Είναι πλινθόκτιστο και δίπατο. Είχε είσοδο όχι όπως φαίνεται τώρα στη φωτογραφία αλλά από την ανατολική πλευρά του. Η πόρτα εισόδου ήταν προς ανατολάς και όχι προς την αυλή, γιατί το κατώι δεν έπρεπε να το χτυπάει ο ήλιος, καθώς σε αυτό διατηρούσαν τα τυριά. Το δάπεδο ήταν με χώμα. Το μέρος έπρεπε να είναι δροσερό και σκιερό.Το κατώι ήταν χώρος διατήρησης των τυριών και όχι διατήρησης ή σταβλισμού ζώων. Ουδέποτε το κατώι του πρώτου, του αρχικού νταμιού, χρησιμοποιήθηκε ως στάβλος.
Αυτό το γεγονός το κάνει το ντάμι αυτό ξεχωριστό έναντι των άλλων νταμιών του Κομπέλου, όπου το κατώι χρησιμοποιούνταν ως στάβλος για βουβάλια και αγελάδες και είχαν παχνιά.
Στο ανώι η οικογένεια μπορούσε να ανέβει με εσωτερική ξύλινη σκάλα, η οποία ήταν προς το δυτικό μέρος του νταμιού. Προς το νοτιοανατολικό μέρος του νταμιού υπήρχε το τζάκι και η καμινάδα του.
2. Το 1905 ανοίχτηκε και η ανέμη. Η ανέμη όπως είναι σήμερα χτίστηκε ή διαμορφώθηκε σε δύο φάσεις: Αρχικά ήταν πετρόκτιστη από τις δύο πλευρές, δηλαδή από τη πλευρά που ήταν το μαγγάνι και από την πάνω πλευρά προς το Φανάρι. Οι διαστάσεις της ανέμης, η οποία έχει σχήμα ορθογωνίου είναι οι εξής: μήκος 5 μέτρα, πλάτος 7 μέτρα και βάθος 3,5 μέτρα. Το νερό της ανέμης έχει βάθος 2,5 μέτρα, ενώ το 1 μέτρο είναι πάνω από το νερό. Όταν το νερό της ανέμης ανεβαίνει, τότε διαφεύγει από μια τρύπα που είναι ανοιγμένη στο τοιχίο της και αφού διατρέξει μια απόσταση 30 μέτρων μέσα από ένα κιούγκι, δηλαδή έναν πήλινο νεροσωλήνα, καταλήγει σε ένα αυλάκι και φεύγει. Η ανέμη διαμορφώθηκε οριστικά τη δεκαετία του 1935 με 1945, όταν ο προπάππους Γιώργος Μάππας, αγόρασε σε δημοπρασία πέτρες από τη διασέλα τής σιδηροδρομικής γραμμής. Έτσι η ανέμη αυτή είναι πετρόκτιστη γύρω γύρω, με ένα τοίχος μισού μέτρου πάχος.
Το γεγονός αυτό κάνει την ανέμη αυτή ξεχωριστή και μοναδική στην περιοχή του Κομπέλου και ίσως άλλων περιοχών. Διατηρείται σε άριστη κατάσταση.
Ο Αποστόλης Μάππας μού εκμυστηρεύτηκε και το εξής εντυπωσιακό:”Η ανέμη κτίστηκε στο πιο ψηλό σημείο του κτήματος, για να γίνεται το πότισμα των κηπευτικών φυτών με φυσική ροή. Το νερό έβγαινε με το μαγγάνι, το οποίο το γύριζε άλογο. Το νερό κυλούσε μόνο του…Το μαγγάνι της ανέμης πουλήθηκε όταν τα αδέρφια χώρισαν τις ιδιοκτησίες…”
Το 1905 δημιουργήθηκε και η τουλούμπα.
3. Ο δημιουργός και ιδιοκτήτης του αρχικού νταμιού ήταν, όπως έγραψα, ο Γιώργος Μάππας. Ο Γιώργος Μάππας γεννήθηκε στις 10 Φλεβάρη του 1894. Ήταν γιος του Αποστόλη Μάππα, κατοίκου Φαναρίου και γεωργού και της Βασιλικής. Ο Γιώργος Μάππας παντρεύτηκε τη Χαρίκλεια, την κόρη του Αποστόλη Ντόβα και αδερφή του Θανάση Ντόβα, γύρω στα 1920.
Το αρχικό, το πρώτο ντάμι, ο Γιώργος Μάππας το έκτισε σε χωράφι που αγόρασε στην περιοχή του Κομπέλου. Δεν ήταν κτίστης αλλά κτηνοτρόφος και γεωργός. Είχε πρόβατα, γελάδια και αργότερα βουβάλια και καλλιεργούσε κηπευτικά στον μπαχτσέ του.
Ο Γιώργος Μάππας πήρε μέρος στην Μικρασιατική εκστρατεία του 1919- 1922.
Το πατρικό σπίτι του στο χωριό μας, το Φανάρι, ήταν στον Άγιο Αθανάσιο. Καθώς όμως ασχολούνταν με τα κηπευτικά και την κτηνοτροφία η οικογένεια αναγκάζεται να μένει στον οικισμό του Κομπέλου από τον Μάιο έως τον Οκτώβριο.
4. Το δεύτερο ντάμι, το οποίο κτίστηκε δίπλα, κολλητά στο πρώτο, έγινε τη δεκαετία του 1930. Το δεύτερο ντάμι είναι αυτό που είναι σοβατισμένο χωρίς να είναι όμως ασβεστωμένο, με το γκρι χρώμα και το άλλο που είναι με το κόκκινο χρώμα αλλά με πλίνθους κτισμένο. Το δεύτερο ντάμι αποτελεί προέκταση του πρώτου, καθώς η οικογένεια του Γιώργου Μάππα μεγάλωσε. Ο Γιώργος Μάππας έκανε τα εξής επτά παιδιά:
* Τη Βασιλική, η οποία γεννήθηκε το 1921
* Τον Αποστόλη, ο οποίος γεννήθηκε το 1923
* Τον Βασίλη, ο οποίος γεννήθηκε το 1925
* Την Αλεξάνδρα, η οποία γεννήθηκε το 1927
* Τον Φώτη, ο οποίος γεννήθηκε το 1929
* Τον Βαγγέλη, ο οποίος γεννήθηκε το 1932 και
* Την Αθηνά, η οποία γεννήθηκε το 1935.
Το πρώτο ντάμι και το δεύτερο ντάμι είχαν ένα πάτωμα, ξύλινο, με έναν εσωτερικό τοίχο και πόρτα στο ανώι για να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Ο παππούς Γιώργος Μάππας και η γιαγιά Χαρίκλεια έμειναν στο παλιό ντάμι, με το τζάκι, ενώ τα παιδιά στο δεύτερο, στο καινούριο ντάμι, στο ανώι αλλά όλοι κάτω, στρωματσάδα.
Στο κατώι του δεύτερου, του πρόσθετου νταμιού, η οικογένεια έφτιαξε παχνιά για τα ζώα, αγελάδες και βουβάλια. Στο δεύτερο ντάμι το κατώι με τα ζώα επικοινωνούσε με το ανώι με μια εσωτερική, πρόχειρη, ξύλινη σκάλα και με μια γκλαβανή. Όπως βλέπουμε στη φωτογραφία, το κατώι του δεύτερου νταμιού, το οποίο ξεκινά από τη μεσοτοιχία με το αρχικό ντάμι και φτάνει έως τη μεσοτοιχία με το τρίτο κτίσμα με τα κόκκινα τούβλα, ήταν ένας ενιαίος, μεγάλος στάβλος με παχνιά για τα κερασφόρα ζώα. Το δεύτερο ντάμι είναι και αυτό πλινθόκτιστο.
5. Στο μεταξύ τα παιδιά του Γιώργου Μάππα μεγάλωσαν και παντρεύτηκαν. Άρχισαν να κάνουν παιδιά, εγγόνια. Οι νέες ανάγκες που ανέκυψαν οδήγησαν στη μοιρασιά των νταμιών και της περιουσίας, με κλήρο, στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Για ένα χρονικό διάστημα συνυπάρχουν κάποια παιδιά με τους γονείς τους. Με τον χωρισμό ο Βασίλης Μάππας παίρνει το πρώτο, το αρχικό ντάμι. Ο Φώτης Μάππας παίρνει το μεσαίο μέρος του δεύτερου νταμιού και ο Αποστόλης Μάππας παίρνει το τρίτο μέρος, δηλαδή αυτό με τους κόκκινους πλίνθους. Ο Αποστόλης Μάππας, το 1970 επεκτείνει το τρίτο ντάμι προς την ανέμη με το χτίσιμο μιας μεγάλης, διώροφης αποθήκης με τούβλα. Μέχρι τότε εκεί ήταν μια πρόχειρη κατασκευή σκεπασμένη με σκλίδες.
Το 1981 ο Φώτης Μάππας πουλά το μεσαίο ντάμι, το οποίο το αγόρασε ο Βασίλης Μάππας και φεύγει από το μέρος αυτό. Έφτιαξε νέα αποθήκη στην περιοχή του κεραμοποιείου, πάντα στον Κόμπελο.
Στο μεταξύ ο Βασίλης Μάππας, μπροστά στην αυλή του νταμιού του έκτισε ένα διώροφο κτίριο, το οποίο το χρησιμοποιούσε όχι ως κατοικία αλλά ως στάβλο το ισόγειο και ως αποθήκη για χορτάρι και βαμβάκι τον επάνω όροφο, με εξωτερική πέτρινη σκάλα.
6. Η μεγάλη οικογένεια των Φαναριωτών Μαππαίων- όσο ήταν ανύπαντρα τα τρία αδέρφια- είχε πρόβατα μέχρι το 1948 και στη συνέχεια αγελάδες και βουβάλια. Συνέχισαν με κηπευτικά έως ότου αγόρασαν τον μύλο στο χωριό μας, το Φανάρι, κοντά στα Πηλιορίκια. Ο αλευρόμυλος ήταν ιδιοκτησία του Βασίλη Οικονόμου με αρχιμηχανικό τον Πέτρο Κρίκο. Ο μύλος λειτούργησε για 5- 6 χρόνια με μηχανή ντήζελ, 25 ίππων. Άλεθε σε πέτρα. Ο μύλος λειτούργησε από το 1931 και έκλεισε το 1963.
7. Το ντάμι του Βασίλη Μάππα έπαψε να λειτουργεί μετά από το 2015. Ο Βασίλης Μάππας πέθανε το 2022. Τα παιδιά του, ο Κώστας(γεν. 1959) και η Χαρούλα έφυγαν από το χωριό μας. Ο Κώστας ήταν καθηγητής γεωπόνος.
Ο Γιώργος Μάππας, ο γιος του Αποστόλη βγήκε στη σύνταξη. Αυτός που λειτουργεί το δεύτερο ντάμι σήμερα είναι ο Αποστόλης Μάππας, ο οποίος γεννήθηκε το 1984 και σπούδασε γεωπόνος. “Δεν έχω κοιμηθεί στο ντάμι, στον Κόμπελο. Τα τελευταία 40 χρόνια δεν κοιμήθηκε κανένας στον Κόμπελο. Όλοι οι Μαππαίοι είχαν αυτοκίνητο ή τρακτέρ και ανέβαιναν στο χωριό μας. Τα ντάμια δεν έχουν ηλεκτρικό ρεύμα. Τον μπαχτσέ με τα ακτινίδια τον ποτίζω με μοτέρ”, θα μου πει ο Αποστόλης Μάππας.
8. Ευχαριστώ θερμά κι απ’ τα βάθη της καρδιάς μου τον Κώστα Μάππα του Βασιλείου και τον Αποστόλη Μάππα του Γεωργίου για το άνοιγμα της ψυχής τους και τις πληροφορίες που μου έδωσαν για την οικογένειά τους και για τα ντάμια τους στον γοητευτικό Κόμπελο.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
