178ο: Η ιστορία της οικογένειας Καστάνη: Από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων στο Φανάρι Ιθώμης;
Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή και συγγραφέα
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω την ιστοριοδιφική έρευνα και τα μαθήματα γενεαλογίας και βιογραφίας για τις οικογένειες των Φαναριωτών μαστόρων που ήρθαν ή φέρονται πως ήρθαν στο χωριό μας από τα μαστοροχώρια της Κόνιτσας και ιδιαίτερα από το όμορφο και ορεινό χωριό της Στράτσιανης Ιωαννίνων. Σήμερα θα αναφερθώ στην ιστορία και τη βιογραφία
της μεγάλης οικογένειας Καστάνη.
Η Ιστορία του Φαναρίου Ιθώμης γράφεται, μέρα με τη μέρα, μέσα από την ιστορία των οικογενειών και τη διαδοχική πορεία των ξεχωριστών ανθρώπων του.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Ο Δημήτρης Χαντζιάρας στο βιβλίο του Σκόρπια φύλλα, 1997, γράφει πως από την Απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881 μέχρι το 1917, ήρθαν στο Φανάρι Ιθώμης μια σειρά ετεροδημότες και ανάμεσα σε αυτούς και ετεροδημότες από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων. Μιλώντας για τους Καστάνηδες ή αλλιώς τους Κασταναίους, πως ήρθαν από τη Στράτσιανη Κόνιτσας, στη σελίδα 134, γράφει:
* Καστάνης Χρήστος, μάστορας
Λίγες σελίδες παρακάτω γράφει πως παιδιά και εγγόνια του Καστάνη Χρήστου, που ακολούθησαν την τέχνη του πατέρα τους, ήταν:
* Καστάνης Σεραφείμ του Χρήστου
* Καστάνης Γιώργος και
* Καστάνης Βάιος.
Είναι όμως ακριβώς έτσι όλα τα πράγματα;
Ας τα δούμε τα πράγματα από πιο κοντά και με βάση τα επίσημα βιβλία των κοινοτήτων της Στράτσιανης και του Φαναρίου.
2. Σύμφωνα με το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης, το οποίο καλύπτει την περίοδο από το 1840 μέχρι το 1938, σε ό,τι αφορά τους Καστάνηδες ή Κασταναίους, η εικόνα είναι η ακόλουθη:
* Καστάνης Χρήστος, έτος γέννησης 1866, τόπος γέννησης Φανάριον Ιθώμης
* Καστάνης Θωμάς του Χρήστου, έτος γέννησης 1895, τόπος γέννησης Φανάριον Ιθώμης
* Καστάνης Δημήτριος του Χρήστου, 1899, Φανάρι
* Καστάνης Σεραφείμ του Χρήστου, 1900, Φανάρι
* Καστάνης Γεώργιος του Χρήστου, 1903, Φανάρι
* Καστάνης Βάιος του Χρήστου, 1907, Φανάρι
* Καστάνης Φώτιος του Βάιου και της Ζωής, 1936, Φανάρι
* Καστάνης Βασίλειος του Σεραφείμ και της Χαρίκλειας, 1937, Φανάρι
* Καστάνης Χρήστος του Γεωργίου και της Αγορούλας, 1937, Φανάρι
Διαπιστώνουμε πως ο Καστάνης Χρήστος δεν ήρθε μετά την Απελευθέρωση της Θεσσαλίας και του Φαναρίου Ιθώμης από τους Τούρκους στο χωριό μας αλλά ήταν ήδη γεννημένος και γραμμένος στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου από το 1866. Αυτό σημαίνει πως ενδεχομένως και οι γονείς του και οι πρόγονοί του ζούσαν στο Φανάρι Ιθώμης.
3. Ας δούμε όμως τώρα και το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης της Κόνιτσας. Σύμφωνα με το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης της Κόνιτσας του νομού Ιωαννίνων το επώνυμο “Καστάνης” αναφέρεται μόνο μία φορά, ως εξής:
* Καστάνης Χρήστος του Δημητρίου, έτος γέννησης 1868, τόπος γέννησης Στράτσιανη (Πύργος), της επαρχίας Κόνιτσας.
Διαπιστώνουμε πως άλλος Καστάνης δεν υπάρχει στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης για την περίοδο από το 1845 έως το 1933, δηλαδή ούτε πριν από το 1868 ούτε μετά.
Τι μπορεί να σημαίνουν όλα αυτά;
Το πιο πιθανό σενάριο είναι πως η οικογένεια του Καστάνη Δημητρίου, δηλαδή ο αυριανός, ο μελλοντικός πατέρας του Χρήστου, ήρθε από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων, πριν από το 1840, και πως εργαζόταν και ζούσε τον περισσότερο καιρό στο Φανάρι Ιθώμης. Το 1866 γέννησε τον μικρό Χρήστο στο Φανάρι και τον δήλωσε στο χωριό μας, το Φανάρι. Μετά από δύο χρόνια πήγε στη Στράτσιανη Ιωαννίνων και εκεί τον δήλωσε ξανά, αλλά με ημερομηνία γέννησης το 1868. Για αυτό ο Χρήστος Καστάνης του Δημητρίου είναι δύο φορές γραμμένος, δηλαδή σε δύο Μητρώα Αρρένων, του Φαναρίου και της Στράτσιανης.
Ένα άλλο σενάριο, με πολύ μικρές πιθανότητες, θα μπορούσε να είναι πως πρόκειται για δύο διαφορετικά πρόσωπα, με το ίδιο όνομα. Όμως ο Καστάνης Χρήστος του Δημητρίου, ο γεννημένος στη Στράτσιανη, δεν φαίνεται να κάνει απογόνους, οπότε και τελειώνει εκεί, ενώ ο γεννημένος στο Φανάρι κάνει μια μεγάλη οικογένεια, η οποία φτάνει μέχρι τις μέρες μας και συνεχίζεται…
4. Ας δούμε τώρα και το Δημοτολόγιο της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης.
Σύμφωνα με το Δημοτολόγιο Φαναρίου αλλά και με μαρτυρίες που το διορθώνουν:
* Ο Καστάνης Σεραφείμ του Χρήστου και της Ελένης, γεννήθηκε το 1900 στο Φανάρι Ιθώμης, ήταν κτίστης, πέθανε το 1984, παντρεύτηκε τη Χαρίκλεια, η οποία γεννήθηκε το 1898, ήταν το γένος Ιωάννη Λιανού και έκανε μαζί της τα παρακάτω τέκνα:
– την Κλεοπάτρα. Η Κλεοπάτρα παντρεύτηκε κι έκανε τρία κορίτσια. Έζησε στον Βόλο.
– την Ευφραξία, τηη οποία τη γνωρίζουμε ως Φρίξω. Πέθανε ανύπαντρη.
– την Ελένη, η οποία ήταν μοδίστρα του χωριού μας. Παντρεύτηκε, έκανε δύο αγόρια και ένα κορίτσι και έζησε στους Σοφάδες Καρδίτσας.
– τη Μαριάνθη. Η Μαριάνθη παντρεύτηκε, έκανε δύο αγόρια και δύο κορίτσια, έζησε σε ένα χωριό του Παρνασσού.
– την Αφροδίτη. Η Αφροδίτη παντρεύτηκε, έκανε ένα κορίτσι και έζησε κι αυτή στον Βόλο.
– τον Βασίλειο, ο οποίος γεννήθηκε το 1937 και πέθανε το 1999. Ο Βασίλης εργαζόταν ως κτίστης κοντά στον πατέρα του, τον Σεραφείμ. Στη δεκαετία του 1970 πήγε στη Γερμανία, παντρεύτηκε και έκανε δύο παιδιά. Το 1990 επέστρεψε στο χωριό μας, συνέχισε να εργάζεται ως κτίστης αλλά το 1999 πέθανε, ενώ εργαζόταν. Δούλευε στη σκεπή ενός σπιτιού στο Φανάρι με καύσωνα, ένιωσε αδιαθεσία και στη διαδρομή προς το νοσοκομείο Καρδίτσας πέθανε από ανακοπή καρδιάς, σε ηλικία μόλις 62 ετών.
– τον Δημήτριο, ο οποίος γεννήθηκε το 1941, είχε περάσει στη Σχολή της Αστυνομίας Πόλεων, πήγε για μερικούς μήνες, δεν του άρεσε, έδωσε εξετάσεις και πέρασε στο ΙΚΑ. Εργάστηκε αρχικά στο Σουφλί Έβρου, αργότερα στο Μουζάκι και τελικά στην Καρδίτσα, όπου ήταν και προϊστάμενος. Παντρεύτηκε τη δασκάλα Χαρούλα, η οποία γεννήθηκε το 1952, ήταν το γένος Δερκυλίδα Σαββάλα και έκανε δύο παιδιά: τον Σεραφείμ, ο οποίος γεννήθηκε το 1977 και σπούδασε Τοπογράφος μηχανικός και εργάζεται στα Μετέωρα και τη Λουίζα, η οποία είναι παντρεμένη και εργάζεται ως δασολόγος στο δασαρχείο Κασσάνδρας. Η δασκάλα Χαρούλα πέθανε πρόσφατα.
Όπως με πληροφόρησε η οικογένεια, ο Σεραφείμ Καστάνης είχε κάνει και άλλα δύο παιδιά, τα οποία όμως πέθαναν μικρά.
* Ο Καστάνης Γεώργιος του Χρήστου και της Ελένης γεννήθηκε το 1903 στο Φανάρι Ιθώμης, ήταν κτίστης και πέθανε το 1996. [Στο Δημοτολόγιο του Φαναρίου γράφει πως ο Καστάνης Γεώργιος είναι του Χρήστου και της Ευαγγελίας. Όπως μου είπε η οικογένεια και γνωστοί τους, πρόκειται για λάθος ] Παντρεύτηκε την Αγορίτσα, η οποία γεννήθηκε το 1896, στο Φανάρι και ήταν το γένος Απ. Σαμουρέλη. Μαζί της έκανε τρία παιδιά:
– τη Γενοβέφα, η οποία γεννήθηκε το 1936 και παντρεύτηκε τον Μανώλη Κουλοσούσα και ζει στον οικισμό του Φαναρίου, τον Κόμπελο, μαζί με τον γιο της, τον Γιώργο και τα εγγόνια της.
– τον Χρήστο, ο οποίος γεννήθηκε το 1938, ήταν αστυνομικός και έζησε στη Θεσσαλονίκη.
– την Αρετή, η οποία γεννήθηκε το 1940.
* Ο Καστάνης Βάιος του Χρήστου και της Ελένης, ο οποίος γεννήθηκε το 1907 στο Φανάρι, ήταν χτίστης, πέθανε το 1974, παντρεύτηκε τη Ζωή, η οποία γεννήθηκε το 1915, ήταν το γένος Πέτρου Καρακώστα και έκανε μαζί της τρία παιδιά:
– τον Φώτιο, ο οποίος γεννήθηκε το 1936, ήταν εργολάβος οικοδομών, ζούσε μόνιμα στη Λάρισα και έχει έναν γιο, τον Χρήστο και μια κόρη, τη Ζωή.
– τη Χαρίκλεια, η οποία γεννήθηκε το 1939, έχει μια κόρη και ζει στη Λάρισα.
– τον Δημήτρη, ο οποίος γεννήθηκε το 1943, ζει στη Γερμανία και έχει ένα παιδί.
Ο Καστάνης Βάιος σκοτώθηκε το 1974, όταν έπεσε από τον τρίτο όροφο οικοδομής στη Λάρισα όπου εργαζόταν.
Από το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης διαπιστώνουμε πως ο Καστάνης Χρήστος, ο οποίος γεννήθηκε το 1866 στο Φανάρι Ιθώμης, είχε και άλλα δύο παιδιά:
– τον Θωμά, ο οποίος γεννήθηκε το 1895 και
– τον Δημήτρη, ο οποίος γεννήθηκε το 1899. Όμως αυτά τα δύο άτομα δεν τα συναντούμε αργότερα πουθενά. Όσα άτομα ρώτησα μου είπαν πως αυτά τα δύο ονόματα δεν τους λένε τίποτα, πως δεν τα έχουν ακούσει. Το πιο πιθανό είναι πως τα δύο αυτά άτομα πέθαναν μικρά.
5. Ο πρόγονος όλων των Καστάνηδων του Φαναρίου Καρδίτσας.
Το γενεαλογικό δέντρο της οικογένειας των Καστάνηδων ή Κασταναίων, έχει λοιπόν ως εξής:
Πρόγονος όλων είναι ο Καστάνης Δημήτρης, ο οποίος γεννήθηκε πριν από το 1840, αν γεννήθηκε στο Φανάρι Ιθώμης, ή πριν από το 1845, αν γεννήθηκε στο χωριό Στράτσιανη Ιωαννίνων, γιατί διαφορετικά θα ήταν στο ένα από τα δύο Μητρώα Αρρένων γραμμένος.
Ο Καστάνης Δημήτρης παντρεύεται και κάνει έναν γιο, τον Χρήστο, τον οποίο τον δηλώνει πρώτα στο Φανάρι Ιθώμης το 1866 και ύστερα από δύο χρόνια, το 1868, τον δηλώνει στη Στράτσιανη Ιωαννίνων. Ωστόσο, ο Καστάνης Χρήστος του Δημητρίου δεν είναι γραμμένος στο Δημοτολόγιο του Φαναρίου Ιθώμης, το οποίο άρχισε να δημιουργείται αμέσως μετά από την Απελευθέρωση του χωριού μας τον Αύγουστο του 1881. Στο Δημοτολόγιο υπάρχουν μόνο τα παιδιά του Καστάνη Χρήστου και όχι ο ίδιος.
Ο Καστάνης Χρήστος παντρεύεται κάποια στιγμή και κάνει πέντε παιδιά, όλα αγόρια: τον Θωμά (γεν. 1895), τον Δημήτρη (1899), τον Σεραφείμ (1900), τον Γιώργο (1903) και τον Βάιο (1907). Τα δύο πρώτα παιδιά φαίνεται πως πεθαίνουν μικρά. Τα άλλα τρία παιδιά κάνουν απογόνους:
– Ο Σεραφείμ (1900) κάνει εννέα παιδιά, από τα οποία ζουν τα επτά. Τα πέντε είναι κορίτσια και τα δύο είναι αγόρια. Το πρώτο αγόρι, ο Βασίλης (1937) κάνει δύο παιδιά, τον Σεραφείμ και ένα κορίτσι και το δεύτερο αγόρι, ο Δημήτρης (1941) κάνει ένα αγόρι τον Σεραφείμ (1977) και ένα κορίτσι.
– Ο Γιώργος (1903) κάνει τρία παιδιά, δύο κορίτσια και ένα αγόρι, τον Χρήστο (1938).
– Ο Βάιος (1907) κάνει τρία παιδιά, από τα οποία τα δύο είναι αγόρια, τον Φώτη (1936) και τον Δημήτρη (1943) αλλά και αυτός ζει στη Λάρισα και ξεκόβει από το Φανάρι Ιθώμης.
Η ζωή της οικογένειας Καστάνη
συνεχίζεται, αλλά σε άλλα μέρη…
6. Στο Φανάρι Ιθώμης υπήρξαν λοιπόν τρία σπίτια καστανέικα, τα οποία σήμερα είναι σχεδόν εγκατελειμμένα:
α. Το πατρικό σπίτι. Είναι το σπίτι του Σεραφείμ Καστάνη (1900). Ο πατέρας του,
ο Καστάνης Χρήστος, το είχε αγοράσει από τους Τούρκους, όταν αυτοί έφευγαν από το Φανάρι Ιθώμης, το 1881. Έκανε σε αυτό παρεμβάσεις, όπως ότι έφτιαξε το μπαλκόνι. Σ’ αυτό το σπίτι έμειναν ο Σεραφείμ Καστάνης με τα παιδιά του. Ο Σεραφείμ Καστάνης το έγραψε στα παιδιά του Βασίλη και Φρίξω. Εκεί έμεινε μέχρι που πέθανε η Φρίξω. Το σπίτι αυτό τώρα έχει περάσει στα δύο παιδιά τού Βασίλη, τον Σεραφείμ, περίπου 48 χρονών και τη Χαρίκλεια, η οποία είναι δασκάλα ειδικής αγωγής.
β. Το δεύτερο σπίτι είναι του Βάιου Καστάνη, το οποίο όμως το πούλησε, αφού έφυγε από το χωριό και το αγόρασε ο Καστάνης Σεραφείμ, ο αδερφός του. Το σπίτι τώρα ανήκει στον Δημήτρη Καστάνη. Σ’ αυτό έμεινε κάποια χρόνια ο Δημήτρης, πριν μετακομίσει στην Καρδίτσα.
γ. Το τρίτο σπίτι είναι του Γιώργου Καστάνη, το οποίο ανήκει στη Γενοβέφα, την κόρη του. Τα τρία καστανέικα σπίτια, εγκατελειμμένα πια, είναι κοντά, μεσολαβεί μια αυλή, θα μου πει η Λουίζα Καστάνη, η κόρη του Δημήτρη.
7. Στην πρώτη και δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε την αυλή του σπιτιού του Σεραφείμ Καστάνη και την κόρη του Φρίξω. Έξω από την αυλή βλέπουμε τις σκάλες του χωριού.
“Σ’ αυτή την αυλή, σε αυτά τα πεζούλια μαζεύονταν οι γυναίκες της γειτονιάς και συζητούσαν. Συζητούσαν για τις πίτες και τα φαγητά που έφτιαχνε η κάθε μία, για τα νέα του χωριού, για τους αρραβώνες και τους γάμους, για αυτούς που πέθαιναν. Αντάλλασσαν συνταγές. Η γιαγιά η Ολυμπία του Θέου, η Αφροδίτη η γυναίκα του Βαγγέλη Σουρέλη, η Ελένη Ταμπάκη… Εκεί έπαιρνε και εμένα η θεία η Φρίξω, για να καθίσω μαζί τους, να ακούσω και να συζητήσω, όταν είχε καλό καιρό. Αυτή η αυλή, αυτά τα πεζούλια ήταν ολόκληρο σχολείο.
Οι γυναίκες αυτές και άλλες της κάτω γειτονιάς στην συνοικία τα “Μαστόρικα”, συνεργάζονταν στα μνημόσυνα, στους γάμους και τους αρραβώνες. Υπήρχε δέσιμο μεταξύ τους”, θα μου πει η Λουίζα Καστάνη.
Στην τρίτη φωτογραφία βλέπουμε τον Δημήτρη Καστάνη με τη γυναίκα του Χαρούλα, στη διάρκεια του γάμου τους. Η Χαρούλα πέθανε πρόσφατα.
Στην τέταρτη φωτογραφία βλέπουμε τον παππού Σεραφείμ Καστάνη. “Η οικογένεια του παππού ήταν μια πολύ φτωχή οικογένεια. Στην Κατοχή πείνασαν πολύ, γιατί οι μάστορες δεν είχαν δουλειά. Οι γυναίκες δούλευαν στα χωράφια. Ο Σεραφείμ Καστάνης εργαζόταν ως κτίστης μαζί με τους Βαγγέλη Λιανό, Φώτη Λιανό και Αριστείδη Λιανό. Δούλευε σε πολλά χωριά. Έμεινε σε καταλύματα, όταν έλειπε μέρες και βδομάδες από το χωριό. Η οικογένεια που έμεινε πίσω έβαζε και καλλιεργούσε καπνό. Καπνό αρμαθιασα και εγώ, όταν ήμουν μικρή”, θα μου πει η Λουίζα Καστάνη, η εγγονή του παππού Σεραφείμ.
Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε τον παππού Σεραφείμ Καστάνη με τον εγγονό του Σεραφείμ και με τον δισέγγονό του Σταύρο, τον γιο της κόρης τής Κλεοπάτρας.
Οι φωτογραφίες είναι από το αρχείο της Λουίζας Καστάνη, την οποία και ευχαριστώ πολύ. Ευχαριστώ επίσης τη Λουίζα Καστάνη για τις πληροφορίες που μου έδωσε για την μεγάλη οικογένεια των Καστάνηδων. Ευχαριστώ, τέλος, τον Πέτρο Καρακώστα για τις πληροφορίες που μου έδωσε και για τα λάθη που μου διόρθωσε.
Για οποιαδήποτε ανακρίβεια ή παράλειψη είμαι εδώ για να αποκαταστήσω την αντικειμενική αλήθεια.
Δευτέρα, 4 Μάη 2026
Ντούσας Δημήτρης δάσκαλος φιλοσοφίας, ερευνητής, συγγραφέας
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
