85ο: Το οθωμανικό νοσοκομείο και το αντάρτικο θεραπευτήριο στο Φανάρι Ιθώμης
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω την παρουσίαση της ιστορίας του χωριού μας, του Φαναρίου Καρδίτσας. Σήμερα θα αναφερθώ στα θεραπευτήρια ή τα νοσοκομεία που υπήρξαν στο χωριό μας, το Φανάρι, από τις αρχές της οθωμανικής κυριαρχίας μέχρι τα μέσα του 20ου αιώνα.
Ας τα πάρουμε τα πράγματα με μια σειρά:
1. Ο Λάζαρος Σακελλαρίου (1913- 1988), στρατηγός από το χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης, κι αντιπρόεδρος της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Θεσσαλίας, στο άρθρο του: “Το Φανάρι κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας”, στην εφημερίδα το Φανάρι, 1976, γράφει πως στην περιοχή, στη συνοικία της “Παναγιάς” του χωριού μας, υπήρχε τουρκικό στρατιωτικό νοσοκομείο. Είναι μια μαρτυρία του πατέρα του, την οποία και μας μεταφέρει.
2. Ο πάτερ Σεραφείμ, ο κατά κόσμον Στέφανος Κακαές, σε ένα κείμενό του, με ημερομηνία 3 Νοεμβρίου 1995, Καλαμπάκα, και με τίτλο: “Η Φαναριώτισσα”, γράφει:
“Στις παρυφές της κωμόπολης του Φαναρίου και προς τα βορειοδυτικά του χωριού, υπάρχει ένα μικρό επίμηκες ύψωμα με την ονομασία “Παναγιά”. Η ονομασία, κατά την προφορική παράδοση, δόθηκε στο ύψωμα πριν από πολλούς αιώνες, γιατί στον χώρο αυτό ήταν κτισμένο ένα μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία… Το μοναστήρι όμως αυτό πολύ γρήγορα μετατράπηκε σε νοσοκομείο ή αναρρωτήριο, για την εξυπηρέτηση των στρατιωτών. Προ ετών αρκετών κατά τη φύτευση δέντρων βρέθηκαν αντικείμενα πήλινα καθώς επίσης αποχετευτικός αγωγός κατασκευασμένος από πήλινες σωληνώσεις, τα λεγόμενα κιουγκια…”. Η μετατροπή του μοναστηριού της Παναγίας σε στρατιωτικό νοσοκομείο ή αναρρωτήριο έγινε η αιτία για τη μεταφορά της εικόνας στο χωριό Πετρίλο της Αργιθέας.
Ο αποθανών μητροπολίτης Σεραφείμ δεν μας λέει τίποτα περισσότερο. Δεν απαντά σε ερωτήματα όπως: Πότε κτίστηκε το χριστιανικό μοναστήρι της Παναγίας ούτε πότε μετατράπηκε σε τουρκικό στρατιωτικό θεραπευτήριο ή νοσοκομείο ούτε μέχρι πότε λειτούργησε ως νοσοκομείο.
Μπορώ να τολμήσω κάποιες υποθέσεις:
Η πρώτη είναι πως το μοναστήρι πρέπει να έγινε μετά από το 1370 , χρονιά που επαναξεκίνησε το Φανάρι Ιθώμης να είναι η έδρα της Επισκοπής, και πριν από την οριστική κατάκτηση του Φαναρίου από τους Τούρκους γύρω στα 1454. Το μοναστήρι της Παναγίας ίσως να φτιάχτηκε τον πρώτο αιώνα της παρουσίας της Επισκοπής του Φαναρίου.
Η δεύτερη υπόθεση είναι πως το μοναστήρι της Παναγίας λειτούργησε ως τις αρχές ή τα μέσα του 17ου αιώνα• κι αυτό γιατί το Φανάρι Ιθώμης και η γύρω περιοχή χτυπιόταν ανελέητα από την ολέθρια πανούκλα, από το 1611 έως το 1668, με αποτέλεσμα πολλοί Φαναριώτες χριστιανοί αλλά και μουσουλμάνοι κάτοικοι του Φαναρίου να αρρωστήσουν και να πεθάνουν αβοήθητοι, ενώ πολλοί άλλοι έφυγαν για τα βουνά. Είναι πιθανόν ότι τότε η οθωμανική διοίκηση, ίσως ο σουλτάνος, ίσως ο σαντζάκ μπέης των Τρικάλων, ίσως ο Τούρκος βοεβόδας του Φαναρίου Ιθώμης να προχώρησαν στην μετατροπή της Μονής σε αναρρωτήριο ή σε στρατιωτικό ιδιαίτερα νοσοκομείο. Είναι προφανές και λογικό ένας ηγέτης και η άρχουσα τάξη της περιοχής να μην θέλουν τον αφανισμό των στρατιωτών τους και την ερήμωση της υπαίθρου από εργατικά χέρια, τα οποία τους παρείχαν πλούτη και χλιδή. Προφανώς νοιαζόταν και για τη δική τους ζωή και θεραπεία.
Ωστόσο το οθωμανικό υγειονομικό ίδρυμα παρείχε ευρύτερες υπηρεσίες υγείας, όπως χειρουργικές επεμβάσεις, την όποια ιατρική και φαρμακευτική περίθαλψη και φροντίδα, θεραπεία και ανάρρωση του τραυματία ή του ασθενούς.
3. Ο Χριστόφορος Τραυλός στο βιβλίο του:
“Η θεσσαλική Ιθώμη το Φανάρι” , σελίδα 13, εκδόσεις Σαββάλας, 2002, γράφει πως “στο Φανάρι παλιότερα λειτουργούσε θεραπευτήριο και αναρρωτήριο με πολλές κλίνες, πολύ αποτελεσματικό, όπως παραδεχόταν και ο σπουδαίος εκείνος καθηγητής πανεπιστημίου Α. Χριστομάνος, ο οποίος διέμενε στο Φανάρι πολλούς χειμώνες, προκειμένου να βελτιωθεί η κλονισμένη υγεία του “. Ο Χριστόφορος Τραυλός όμως δεν μας λέει πότε έγιναν όλα αυτά. Προφανώς έγιναν μετά από την Απελευθέρωση του Φαναρίου Ιθώμης από τους Τούρκους το 1881 και δώθε.
4. Η Αικατερίνη Κουτρουλιά, γεννημένη το 1933, θυμάται και μου λέει πως στην περίοδο της Κατοχής, οι αντάρτες του ΕΑΜ ΕΛΑΣ είχαν μετατρέψει το σπίτι του Σεραφείμ και της Ελένης Παπαβασίλη σε θεραπευτήριο. Το σπίτι αυτό το αγόρασε αργότερα ο δάσκαλος Δημήτρης Μούντζιας.
Είναι φανερό πως η παροχή ιατρικών και φαρμακευτικών υπηρεσιών- κάτω από τις συνθήκες της Κατοχής και με το φυλάκιο των 50 Γερμανών στον σιδηροδρομικό σταθμό του Φαναρίου Ιθώμης- ήταν υποτυπώδης, αλλά χρήσιμη και αναγκαία για τους αντάρτες αλλά και για κάθε ασθενή Φαναριώτη.
5. Στη φωτογραφία η γειτονιά της Παναγιάς, και στην άκρη και την κορυφή το εξωκλήσι της Παναγίας, το οποίο κτίστηκε πριν από 30 περίπου χρόνια. Η φωτογραφία είναι από το βιβλίο του Λάμπρου Σωτηρίου, “Φανάρι, από το χθες στο σήμερα”, εκδόσεις Σαββάλας, 2010. Στις άλλες δύο φωτογραφίες το εσωτερικό από θεραπευτήρια. Οι φωτογραφίες είναι από το διαδίκτυο. Στην τελευταία φωτογραφία η “βρύση του Τζαμί” , δίπλα στο σπίτι το οποίο χρησιμοποιούσαν οι αντάρτες στη διάρκεια της Κατοχής 1941- 1944 ως θεραπευτήριο, κάτω από το Λαογραφικό Μουσείο. Στο βάθος η γειτονιά της Παναγιάς.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
