180ο: Η οικογένεια των μαστόρων Λάμπρου από το Σούλι και τη Στράτσιανη στο Φανάρι Ιθώμης
Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, συγγραφέα
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τη μεγάλη έρευνα για την καταγωγή, τη γενεαλογία και τη βιογραφία των οικογενειών που ήρθαν ή φέρονται πως ήρθαν από το όμορφο και ορεινό χωριό της επαρχίας της Κόνιτσας, του νομού Ιωαννίνων, τη Στράτσιανη. Είναι η πρώτη φορά που διεξάγεται τόσο βαθιά έρευνα μέσα στον ιστορικό χρόνο για οικογένειες του χωριού μας, του Φαναρίου Ιθώμης. Διακόσια είκοσι χρόνια πίσω! Ξεκινώ την έρευνα όχι μόνο μέσα από τα αρχεία της οθωμανικής αυτοκρατορίας από το 1840 και δώθε αλλά και μέσα από άλλες αρχειακές κρατικές πηγές που μας δίνουν στοιχεία από το 1803! Η Ιστορία του χωριού μας, για πρώτη φορά, γράφεται μέσα από τη μακραίωνη ιστορία των οικογενειών και των ανθρώπων της.
Σήμερα θα αναφερθώ στην ιστορία της οικογένειας των Φαναριωτών μαστόρων Λάμπρος ή Λάμπρου.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Ο Δημήτρης Χαντζιάρας, στο βιβλίο του Σκόρπια φύλλα, 1997, στη σελίδα 134, γράφει πως από τη Στράτσιανη Ιωαννίνων ήρθε στο Φανάρι Ιθώμης μετά από την Απελευθέρωση του 1881, ο Λάμπρους Θωμάς του Δημητρίου. Λίγες σελίδες παρακάτω γράφει πως από την Στράτσιανη της Ηπείρου ήρθαν και άσκησαν τη μαστορική τέχνη οι παρακάτω:
* Λάμπρου Δημήτρης και
* Λάμπρου Θωμάς του Δημητρίου.
Στη συνέχεια γράφει πως την τέχνη του πατέρα του ακολούθησε και ο γιος του Θωμά, ο Λάμπρου Δημήτρης του Θωμά.
Έχουν έτσι ακριβώς όμως τα πράγματα; Για να τα δούμε από πιο κοντά και με τα νέα στοιχεία που διαθέτω και που τα αγνοούσαν όλοι οι προηγούμενοι ερευνητές και συγγραφείς, όπως ο Δημήτρης Χαντζιάρας και ο Λάμπρος Σωτηρίου.
2. Από το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης, το οποίο καλύπτει την περίοδο από το 1840 έως το 1938, προκύπτουν τα ακόλουθα:
* Λάμπρου Θωμάς του Δημητρίου, έτος γέννησης 1882, τόπος γέννησης Στράτσιανη
* Λάμπρος Δημήτριος του Θωμά, έτος γέννησης 1921, τόπος γέννησης Φανάρι.
Διαπιστώνουμε πως το πρώτο επώνυμο είναι Λάμπρου και το δεύτερο είναι Λάμπρος. Τι σημαίνει αυτό, θα το δούμε παρακάτω. Εδώ απλώς το υπογραμμίζω. Δεν πρόκειται για ορθογραφικό λάθος.
3. Από το Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης (Πύργος, από το 1954), το οποίο καλύπτει την περίοδο από το 1845 έως το 1933, έχουμε τα ακόλουθα στοιχεία που μας ενδιαφέρουν:
* Λάμπρος Ιωάννης του Βασιλείου, έτος γέννησης 1864, τόπος γέννησης Στράτσιανη
* Λάμπρου Παναγιώτης του Χαράλαμπου και της Μαρίας Δεδούση, 1874, Στράτσιανη
* Λάμπρου Θωμάς του Δημητρίου, έτος γέννησης 1882, τόπος γέννησης Στράτσιανη
* Λάμπρου Βασίλειος του Γεωργίου, 1885, Στράτσιανη, ζει στο Αγρίνιο
* Λάμπρος Μιχαήλ του Γεωργίου, 1890, Στράτσιανη, ξάδερφος του Παναγιώτη, στην Αμερική+Σπανιόλα
* Λάμπρου Γεώργιος του Παναγιώτη, 1910, Στράτσιανη
* Λάμπρου Δημήτριος του Παναγιώτη, 1913, Στράτσιανη.
Όπως μου είπε ο καθηγητής Παναγιώτης Κωσταρέλης, 74 χρόνων, το επώνυμο Λάμπρου εξακολουθεί να υπάρχει στο χωριό τους, τη Στράτσιανη. Η οικογένεια στη Στράτσιανη έχει, το παρατσούκλι “Τζουρτζούκας”. Το ίδιο παρωνύμιο είχε στο Φανάρι και ο Λάμπρου Θωμάς του Δημητρίου και ο Λάμπρος Δημήτρης του Θωμά. Έτσι τους ξέραμε οι Φαναριώτες… Το επίθετο Λάμπρου ή Λάμπρος το αγνοεί η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων του χωριού μας.
Διαπιστώνουμε πως ο Λάμπρου Θωμάς του Δημητρίου, με έτος γέννησης το 1882, είναι γραμμένος και στο Μητρώο Αρρένων του Φαναρίου Ιθώμης και στο Μητρώο Αρρένων της κοινότητας Στράτσιανης Κόνιτσας. Περισσότερα στοιχεία ή μαρτυρίες για τον πατέρα του Θωμά, τον Λάμπρου Δημήτριο, δεν έχουμε, πέρα από αυτά που μας λέει ο Δημήτρης Χαντζιάρας, πως δηλαδή ο Λάμπρου Δημήτρης ήρθε από τη Στράτσιανη και ασκούσε τη μαστορική τέχνη. Προφανώς η οικογένεια του Θωμά ζούσε και στο Φανάρι, όπου και εργαζόταν αλλά και στη Στράτσιανη τους μήνες του χειμώνα, όταν σταματούσαν οι οικοδομικές εργασίες.
4. Ας πάμε τώρα να δούμε το Δημοτολόγιο της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης. Σ’ αυτό βρίσκουμε τα παρακάτω στοιχεία:
* Ο Λάμπρος (ου) Θωμάς του Δημητρίου και της Δήμητρας, γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1882 στη Στράτσιανη, έγινε μόνιμος κάτοικος του Φαναρίου, ήταν κτίστης στο επάγγελμα και πέθανε το 1963. Ο Θωμάς παντρεύτηκε τη Μαρία, η οποία γεννήθηκε το 1883 στο Φανάρι, ήταν το γένος Θωμά Καγιάννη και πέθανε το 1958. Το ζευγάρι έκανε ένα τέκνο, τον Δημήτριο, το 1921.
* Ο Λάμπρου Δημήτριος του Θωμά και της Μαρίας, γεννήθηκε τον Ιούνιο του 1921 στο Φανάρι Καρδίτσας, ήταν κτίστης και πέθανε το 1995. Παντρεύτηκε την Αντιγόνη, η οποία γεννήθηκε το 1916 στο Μορφοβούνι, ήταν το γένος Β. Πολύζου, ασχολούνταν με τα οικιακά και έκανε μαζί της τρία παιδιά:
– την Αγορίτσα, η οποία γεννήθηκε το 1945
– τον Θωμά, ο οποίος γεννήθηκε το 1947 και
– την Αικατερίνη, η οποία γεννήθηκε το 1950.
* Ο Λάμπρου Θωμάς του Δημητρίου και της Αντιγόνης, γεννήθηκε το 1947 στο Φανάρι Καρδίτσας, ήταν εργάτης, παντρεύτηκε τη Μερόπη, η οποία γεννήθηκε τον Ιούλιο του 1948 και είναι το γένος Κωνσταντίνου Μπίτσιου. Το ζευγάρι έχει χωρίσει. Τέκνα:
– τον Δημήτρη, ο οποίος γεννήθηκε το 1969 στη Δυτική Γερμανία.
5. Απ’ ότι θα φανεί και νομίζω πως θα αποδειχτεί, η οικογένεια Λάμπρου έχει καταγωγή από το Σούλι. Για να το δούμε το θέμα. Σύμφωνα με το βιβλίο του Κ. Δ. Καραμούτσου, Σουλιωτών γενεαλογίες, εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα 2008, οι Σουλιώτες μετά από την ήττα τους, το 1803, από τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων, διασκορπίστηκαν προς διάφορα μέρη. Αρκετές οικογένειες Σουλιωτών πήγαν στα Ιόνια Νησιά. Από τα κρατικά και εκκλησιαστικά αρχεία της Κέρκυρας προκύπτουν τα ακόλουθα στοιχεία:
* Σε μια νοταρική πράξη(= συμβολαιογραφική πράξη), ο νοτάριος στο Περιβόλι Κέρκυρας γράφει:
“Σήμερα, 31 Ιανουαρίου 1804, εμφανίστηκαν μπροστά μου οι:
– Γιαννάκης του Λάμπρου και
– Λάμπρος πατέρας του
και οι δύο από το Σούλι και δήλωσαν πως δίνουν εξουσία και κυριότητα στον κυρ Λάμπρο του Γιώργου, από το Σούλι, για να γυρέψει τα δίκαιά τους”.
Διαπιστώνουμε πως και οι τρεις Σουλιώτες δεν έχουν επώνυμο, αλλά προσδιορίζονται με το πατρώνυμο, δηλαδή με το μικρό όνομα του πατέρα τους. Όπως τονίζει ο ερευνητής και συγγραφέας Κ. Μ. Καραμούτσος, στη σελίδα 153, οι Σουλιώτες μέσα στην επόμενη δεκαετία θα αποκτήσουν επώνυμο από το πατρώνυμο.
* Σε έγγραφο της Εκτελεστικής Αστυνομίας Κέρκυρας, του 1812, με τίτλο: Ελληνική απόδοση επωνύμου από ιταλικά, γράφει:
Λάμπρος ή Λάμπρου.
* Σ’ ένα άλλο έγγραφο της Εκτελεστικής Αστυνομίας Κέρκυρας, με ημερομηνία 1818, και με τίτλο: Άδειες παραμονής ξένων, γράφει:
Λάμπρος Παναγιώτης, με καταγωγή από το Σούλι, ηλικία 18 ετών, επάγγελμα στρατιωτικός, τόπος παραμονής Γαστούρι, διάρκεια κάρτας 3 μήνες, δωρεάν.
* Σ’ ένα άλλο έγγραφο της Εκτελεστικής Αστυνομίας Κέρκυρας, του έτους 1818, με τίτλο: Άδειες παραμονής ξένων, γράφει:
Επώνυμο: Λάμπρος ή Λάμπρου
Όνομα: Ναστούλης
Καταγωγή: Σούλι
Τόπος διαμονής Κέρκυρα: nel casino
Μέλη οικογένειας:—
* Σ’ έγγραφο της Εκτελεστικής Αστυνομίας Κέρκυρας, με ημερομηνία 30 Ιούλη 1818, γράφει:
Λάμπρος Κίτσος, από το Σούλι, μόνος, ετών 26, τόπος παραμονής: Μαντούκι
* Σ’ ένα άλλο έγγραφο της Εκτελεστικής Αστυνομίας Κέρκυρας, με ημερομηνία 9 Αυγούστου 1818, γράφει:
Λάμπρος Παναγιώτης, καταγωγή Σούλι, μόνος, τόπος παραμονής: Γαστούρι
* Σ’ ένα άλλο έγγραφο της Εκτελεστικής Αστυνομίας Κέρκυρας, γράφει:
Επώνυμο: Λάμπρος
Όνομα: Παναγιώτης
Καταγωγή: Σούλι
Χρόνος άδειας παραμονής: 3 μήνες
* Σ’ έγγραφο της Εκτελεστικής Αστυνομίας Κέρκυρας, γράφει:
Λάμπρος Κίτσος, απ’ το Σούλι, ετών 20, τόπος παραμονής Μαντούκι, 7 Σεπτεμβρίου 1818 αναχώρησε και 10 Σεπτεμβρίου 1818 επανήλθε.
* Στον πίνακα Στατιστικής της Ιόνιας Πολιτείας, του έτους 1831, για το χωριό Μαντούκι, γράφει:
Λάμπρος Δημήτρης, αρσενικοί 3, θηλυκοί 5, πατρίδα Σούλι, επιχείρημα γεωργός.
* Σε Ληξιαρχική πράξη θανάτου της εκκλησίας Βλαχερνών Γαρίτσας Κέρκυρας, με ημερομηνία 18 Απριλίου 1838, βεβαιώνεται ο θάνατος τής:
Λάμπρου Μαρίας του Νάστου, ετών 85, από το Σούλι.
* Σε Ληξιαρχική πράξη θανάτου της εκκλησίας του Αγίου Χαραλάμπους Μανδουκίου, με ημερομηνία 25 Σεπτεμβρίου 1838, βεβαιώνεται ο θάνατος τού:
Λάμπρος Λάμπρος του Παναγιώτη, ετών 12, από το Σούλι.
6. Απ’ όλα τα παραπάνω βγάζω το συμπέρασμα πως η οικογένεια Λάμπρου ή Λάμπρος του χωριού μας έχει μακρινή καταγωγή απ’ τα χωριά του Σουλίου, από τα οποία εκδιώχτηκαν βίαια από το καθεστώς του Τουρκαλβανού Αλή Πασά των Ιωαννίνων το 1803. Το συμπέρασμα αυτό όμως δεν μπορεί να παρακολουθήσει τη διαδρομή που ακολούθησε η συγκεκριμένη οικογένεια Λάμπρος ή Λάμπρου και η οποία κατέληξε στο Φανάρι. Ούτε ασφαλώς μας λέει πότε ακριβώς και γιατί βρέθηκαν στη Στράτσιανη Ιωαννίνων ή στο Φανάρι. Φαίνεται πως πήγαν στη Στράτσιανη, έμειναν και πληθύνθηκαν εκεί και ένας από αυτούς, ο Λάμπρος ή Λάμπρου Δημήτρης, με τη γυναίκα του Δήμητρα, γέννησαν τον Φεβρουάριο του 1882 τον Θωμά, τον έγραψαν αρχικά στο Μητρώο Αρρένων της Στράτσιανης και την άνοιξη – καλοκαίρι που ήρθαν στο χωριό μας το Φανάρι Ιθώμης για οικοδομικές εργασίες, έγραψαν και στο Μητρώο Αρρένων του Φαναρίου το βρέφος. Για αυτό ο Λάμπρος ή Λάμπρου Θωμάς του Δημητρίου και της Δήμητρας είναι διπλογραμμένος… Εντύπωση μου προκαλεί το γεγονός του μήνα γέννησης του Θωμά Λάμπρου. Το γεγονός πως γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1882, σημαίνει πως η μάνα του είχε μείνει έγκυος εννέα μήνες πριν, δηλαδή στις αρχές Ιουνίου του 1881. Αυτό μπορεί να σημαίνει πως τον Ιούνιο που έμεινε έγκυος, ήταν μαζί με τον άντρα της τον Δημήτρη στο Φανάρι Ιθώμης. Δηλαδή ο άντρας της Δημήτρης δεν ήταν μόνος του στο χωριό μας. Οι Στρατσιανίτες μάστοροι ταξίδευαν για εργασίες ανά την Ελλάδα από τον Μάρτιο έως τον Οκτώβριο μήνα.
Και το λέω αυτό γιατί πολλοί Στρατσιανίτες είναι γεννημένοι τον Αύγουστο μήνα, καθώς οι μάνες τους έμειναν έγκυες τον χειμώνα, όταν οι άντρες τους, οι μάστορες, επέστρεφαν στη Στράτσιανη για να ξεκουραστούν και να δουν την οικογένειά τους.
7. Ο γενάρχης της φαναριώτικης οικογένειας Λάμπρου είναι λοιπόν ο Λάμπρος ή Λάμπρου Δημήτρης, ο οποίος έκανε έναν γιο, τον Θωμά, ο οποίος γεννήθηκε το 1882. Ο Λάμπρου Θωμάς γέννησε το 1921 τον Δημήτρη Λάμπρου, ο οποίος το 1947 γέννησε τον Θωμά, ο οποίος ήταν εργάτης, και έκανε έναν γιο το 1969 με τη Μερόπη Μπίτσιου, τον Δημήτρη, ο οποίος ζει στη Θεσσαλονίκη. Ο Δημήτρης Λάμπρου είναι παντρεμένος και έχει δύο κόρες, 24 και 27 χρονών.
Το γένος Λάμπρου συνεχίζεται αλλά όχι με μόνιμη παραμονή στο Φανάρι Καρδίτσας.
8. Στις τρεις πρώτες φωτογραφίες βλέπουμε εικόνες από το χωριό Στράτσιανη Ιωαννίνων. Από ψηλά φαίνεται η συμβολή των δύο ποταμών: του Σαρανταπόρου και του Βουρκοπόταμου. Πίσω από τη συμβολή των ποταμών βλέπουμε την χιονισμένη κορυφή του όρους Σμόλικας, 2.637 μέτρων.
Στην τέταρτη φωτογραφία, βλέπουμε το χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης.
Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε τον σημερινό απόγονο 5ης γενιάς της οικογένειας του Δημήτρη Λάμπρου που ήρθε στο Φανάρι πριν από το 1881, τον Δημήτρη Λάμπρου. Όπως μού είπε ο Δημήτρης, είχε ακούσει πως η οικογένεια ειχε καταγωγή από την Ήπειρο αλλά δεν ήξερε τίποτα άλλο.
Για οποιαδήποτε ανακρίβεια είμαι εδώ για να αποκατασταθεί η αντικειμενική αλήθεια.
Τετάρτη, 6 Μάη 2026
Του Δημήτρη Ντούσα, δασκάλου φιλοσοφίας, ερευνητή, συγγραφέα
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
