112ο: Αρχιτεκτονική ανάλυση τού παραδοσιακού χωριού Φανάρι Ιθώμης
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τα μαθήματα πολεοδομικής κι αρχιτεκτονικής παρουσίασης τού ιστορικού χωριού μας, του Φαναρίου Ιθώμης. Και πρέπει να ομολογήσω ευθύς εξαρχής πως το κάνω αυτό χωρίς να είμαι αρχιτέκτονας ή πολιτικός μηχανικός. Θα στηριχτώ λοιπόν πάνω σε έρευνες και μελέτες πολεοδόμων και αρχιτεκτόνων, τις οποίες μελέτησα και στοιχεία τους παρουσιάζω εδώ. Πρόκειται για μία έρευνα 5 φοιτητών του ΕΜΠ της έδρας της Πολεοδομίας το 1978 με αντικείμενο το Φανάρι Θεσσαλίας και για άλλη μία έρευνα 10 φοιτητών του ΕΜΠ της Αρχιτεκτονικής Σχολής το 2016. Περισσότερα στοιχεία για τις ομάδες των φοιτητών έχω δώσει σε προηγούμενη ανάρτηση.
Σήμερα θα αναφερθώ σε μερικές πτυχές της αρχιτεκτονικής των κατοικιών του χωριού μας.
Πιο συγκεκριμένα:
1. Οι κατηγορίες ή οι ομάδες κατοικιών με βάση τα υλικά της κατασκευής τους είναι οι ακόλουθες:
* Η πρώτη και η μεγαλύτερη κατηγορία κατοικιών είναι αυτή της κλασικής κατασκευής. Όταν λέμε κλασική κατασκευή σπιτιών εννοούμε αυτή που έχει γίνει με πέτρες και ξύλα. Τα σπίτια που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία είναι 304, ποσοστό 69,9% στο σύνολο των 435 σπιτιών που υπήρχαν στο χωριό μας το 1978. Στα σπίτια κλασικής κατασκευής δεν έχει γίνει σχεδόν καμία συντήρηση ή προσθήκη με καινούρια υλικά.
* Η δεύτερη κατηγορία κατοικιών είναι αυτή της κλασικής κατασκευής (με πέτρες και ξύλα), όπου όμως έχουν γίνει προσθήκες με καινούρια υλικά, όπως παραδείγματος χάρη μπαλκόνι από μπετόν, σιδερένιες αντί ξύλινες πόρτες, παράθυρα και λοιπά. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν 70 σπίτια, ποσοστό 16%.
Διαπιστώνουμε πως στην κατηγορία των κλασικών, παραδοσιακών κατοικιών, με την επιφύλαξη της δεύτερης κατηγορίας, ανήκει το 86% των κατοικιών του Φαναρίου Ιθώμης.
* Η τρίτη κατηγορία κατοικιών είναι αυτή όπου τα σπίτια είναι κτισμένα με μπετόν και τούβλα. Είναι τα καινούρια σπίτια. Ωστόσο, το 1978 ο αριθμός αυτών των κατοικιών ήταν 35, δηλαδή πολύ μικρός σε σχέση με το 86% των παραδοσιακών σπιτιών. Ήταν το 8,1% των κατοικιών του χωριού μας.
* Η τέταρτη κατηγορία κατοικιών είναι αυτή όπου για το κτίσιμο χρησιμοποιήθηκαν πλιθιά.
Πρόκειται για 26 σπίτια, δηλαδή για το 6% των σπιτιών του Φαναρίου Ιθώμης. Αυτά τα σπίτια κατασκευάστηκαν είτε από σκέτα πλιθιά, ή από πέτρα, ξύλο και πλιθιά, ή από πλιθιά και μεταγενέστερες προσθήκες από τούβλα. Πρόκειται για πολύ παλιά κτίσματα. Τα περισσότερα σπίτια που είναι κτισμένα με πλιθιά βρίσκονται στην περιοχή της Παναγιάς και στα Λωλέικα. Γειτονιές ολόκληρες, όπως ο Καραντάν μαχαλάς, τα Μαστόρικα, η Πλατεία και η Αγία Παρασκευή δεν έχουν ούτε ένα σπίτι από πλιθιά. Η κάθε γειτονιά έχει τη δική της ιστορία!
2. Βλέπουμε λοιπόν πως το χωριό μας, το Φανάρι Ιθώμης, το 1978, είχε έναν χαρακτήρα παραδοσιακό, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των κατοικιών ήταν κλασικής κατασκευής. Αυτός όμως ο παραδοσιακός χαρακτήρας του χωριού μας κινδύνευσε να αλλοιωθεί καθώς τις επόμενες δεκαετίες συνεχίστηκε με έντονο ρυθμό η κατασκευή καινούριων κατοικιών σε βάρος των παλιών και παραδοσιακών, όπου γκρεμίζονταν παλιά για να κτιστούν καινούρια με μπετόν και τούβλα.
Ωστόσο το χωριό μας συνεχίζει ακόμα και σήμερα να διατηρεί τον παραδοσιακό αρχιτεκτονικό του χαρακτήρα. Αυτό ακριβώς τονίζει και η ομάδα των φοιτητών του ΕΜΠ της Αρχιτεκτονικής Σχολής, η οποία επισκέφθηκε και μελέτησε το χωριό το 2017, σαράντα χρόνια μετά την πρώτη μεγάλη έρευνα της ομάδας φοιτητών του ΕΜΠ του τμήματος Πολεοδομίας το 1978. Σύμφωνα με την Έκθεση της ομάδας φοιτητών:
“η αρχιτεκτονική τού χωριού σήμερα (2017) συνεχίζει τον παραδοσιακό χαρακτήρα της χωρίς σοβαρές αλλοιώσεις, αν και συχνά παρατηρείται μεγάλος αριθμός επεμβάσεων στους ήδη υπάρχοντες αρχιτεκτονικούς τύπους. Τέτοιες επεμβάσεις αποτελούν οι προεκτάσεις κτηρίων, η αλλαγή υλικών και οι αναπλάσεις περιβαλλόντων χώρων. Τα κτίσματα του Φαναρίου παρουσιάζουν ενδιαφέροντα και αντιπροσωπευτικά- για τους ορεινούς οικισμούς της περιοχής- αρχιτεκτονικά στοιχεία και σύνολα. Είναι στην πλειοψηφία τους κτίσματα του 19ου αιώνα, ενώ υπάρχουν και κτίσματα των αρχών του αιώνα μας (21ου) με αξιόλογα κτήρια λαϊκής αρχιτεκτονικής, κυρίως κατοικίες”.
3. Τα περισσότερα σπίτια του χωριού μας, του Φαναρίου Ιθώμης, είναι διόροφα. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως το σπίτι έχει το ίδιο ύψος στην πρόσοψη, δηλαδή στη μπροστινή όψη, με αυτό που έχει στην πίσω πλευρά του. Αυτό καθορίζεται από τη γεωμορφολογία τού εδάφους στο οποίο είναι κτισμένο. Συχνά, λόγω της σημαντικής κλίσης του εδάφους η υψομετρική διαφορά τής πρόσοψης του σπιτιού με την πίσω πλευρά του μπορεί να είναι τουλάχιστον διαφορά ενός ορόφου.
Διόροφα σπίτια δεν είναι μόνο τα κλασικής κατασκευής, δηλαδή τα παραδοσιακά αλλά και τα καινούρια σπίτια. Κι αυτά κτίζονται διόροφα λόγω κλίσης του εδάφους, μιας και το χωριό μας είναι κτισμένο περιμετρικά του λόφου του Φαναρίου, όπου στην κορυφή του ήταν η Ακρόπολη της αρχαίας Ιθώμης.
Υπάρχουν ωστόσο και σπίτια μονόροφα, διόροφα, τριώροφα, όπως υπάρχουν και σπίτια ισόγεια, μονόροφα με ημιυπόγειο ως κατώι.
[ Βλέπε: Φανάρι Θεσσαλίας, ανάπλαση παραδοσιακού οικισμού, 1979, εκδόσεις ΕΜΠ. Την ερευνητική ομάδα φοιτητών αποτελούν οι: Αντ. Δαγκλίδης, Φωτ. Μαργαρίτη, Κωνσταντίνος Σκλιας, Μ. Σταύρου και Ε. Χλέπα. Πρόκειται για τη διπλωματική εργασία των παραπάνω φοιτητών]
Αύριο η συνέχεια.
4. Στις φωτογραφίες βλέπουμε το παραδοσιακό χωριό Φανάρι Ιθώμης με τα πέτρινα σπίτια και την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική τους. Στην κορυφή του λόφου βλέπουμε το βυζαντινό κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης, φτιαγμένο τον 13ο αιώνα μετά Χριστόν με ογκόλιθους από το κάστρο της αρχαίας, μυκηναϊκής και ομηρικής Ιθώμης.
Είναι φανερό πως θα πρέπει να διαφυλαχτεί ο παραδοσιακός χαρακτήρας του χωριού μας, γεγονός το οποίο οποίο πέρα από την αισθητική απόλαυση, μπορεί να αποτελέσει και έναν ακόμη λόγο για την αύξηση της τουριστικής κίνησης και ανάπτυξής του. Η κοινότητα, ο δήμος και η περιφέρεια, αλλά και οι ίδιοι οι άνθρωποι του χωριού μας, θα πρέπει να κάνουν ό,τι μπορούν προς αυτήν την κατεύθυνση.
Στη φωτογραφία βλέπουμε και τον φίλο Φώτη Βαμπούλα, ο οποίος διατηρεί Ιππικό όμιλο στο διπλανό χωριό, τη Λοξάδα και μας χαρίζει όμορφες εικόνες.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
