4ο: Η διαλεκτική λογική των στωικών λογικών και η διαλεκτική λογική του Μαρξ
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω την κριτική έκθεση της στωικής Λογικής. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως στον τομέα της Λογικής οι στωικοί φιλόσοφοι σημείωσαν σημαντική πρόοδο έναντι του αριστοτελικού συστήματος Λογικής, όπως αυτό είναι εκτεθειμένο στα πέντε βιβλία τού Οργάνου. Άλλωστε οι στωικοί είναι οι πρώτοι που εισήγαγαν τον όρο Λογική- ένας όρος που χρησιμοποιείται παγκοσμίως, σε όλες τις γλώσσες.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Οι στωικοί φιλόσοφοι χώριζαν, όπως είδαμε σε προηγούμενη ανάρτηση, τη φιλοσοφική διδασκαλία σε τρία μέρη: στη Λογική, τη Φυσική και την Ηθική. Εμείς εδώ θα εξετάσουμε μόνο το Λογικό μέρος της φιλοσοφίας τους.
2. Όπως μας πληροφορεί ο Διογένης Λαέρτιος στο έργο του Βίοι φιλοσόφων, οι στωικοί φιλόσοφοι διαιρούν το λογικό μέρος σε τέσσερις επιστήμες:
α. Τη διαλεκτική επιστήμη
β. Τη ρητορική επιστήμη
γ. Την ορική επιστήμη, δηλαδή την επιστήμη των ορισμών
δ. Την κανονιστική και των κριτηρίων αλήθειας επιστήμη
Εμείς εδώ σήμερα θα εξετάσουμε τη στωική διαλεκτική Λογική και τη σχέση της με τη μαρξιστική διαλεκτική Λογική.
3. Τι είναι λοιπόν η διαλεκτική επιστήμη για τους στωικούς λογικούς;
Γράφει ο Διογένης Λαέρτιος:
“Για τους στωικούς η διαλεκτική είναι η επιστήμη τού ορθώς διαλέγεσθαι, το να μπορούμε να ρωτάμε και να απαντάμε σωστά. Για αυτό και την ορίζουν ως την επιστήμη των αληθών, των ψευδών και των ουδετέρων λόγων” (“και την διαλεκτικήν τού ορθώς διαλέγεσθαι περί των εν ερωτήσει και αποκρίσει λόγων. Όθεν και ούτως αυτήν ορίζονται, επιστήμην αληθών και ψευδών και ουδετέρων”).
Η στωική διαλεκτική είναι έτσι η τέχνη τού διαλόγου, της σωστής συζήτησης ανάμεσα στους ανθρώπους. Η διαλεκτική δεν είναι η ρητορική επιστήμη, αλλά η επιστήμη της διεξαγωγής συζητήσεων μέσω ερωτήσεων και απαντήσεων. Για τον σκοπό αυτό, οι στωικοί λογικοί εξέτασαν τη σχέση ανάμεσα στα σημαίνοντα και τα σημαινόμενα του λόγου, ενώ ανέπτυξαν μια προωθημένη λογική των προτάσεων, σε αντίθεση με τη λογική των όρων του Αριστοτέλη.
Όπως θα δούμε σε επόμενο μάθημα, η διαλεκτική των στωικών λογικών δεν είναι μόνο μια θεωρητική άσκηση, αλλά και ένα απαραίτητο εργαλείο για την ηθική τους βελτίωση και την ανάπτυξη της αρετής τους.
4. Η σχέση της στωικής διαλεκτικής Λογικής με τη μαρξιστική διαλεκτική Λογική. Διαπιστώνουμε πως για τους στωικούς λογικούς η διαλεκτική είναι ένα από τα τέσσερα σκέλη της Λογικής, ενώ ορίζεται ως η επιστήμη τού ορθώς διαλέγεσθαι και ως η επιστήμη που εξετάζει το αληθές, το ψευδές και το ουδέτερο, δηλαδή ό,τι δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Η διαλεκτική των στωικών κοιτάζει προς τον ορθή σκέψη, προς τον ορθό διάλογο, προς την αναζήτηση της αλήθειας. Ο στωικός λογικός δεν ενδιαφέρεται για να αλλάξει τον ιστορικό κοινωνικό κόσμο, τον κόσμο της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, τον κόσμο της κοινωνικής και ταξικής καταπίεσης και αλλοτρίωσης, αλλά μόνο για την ατομική του στάση απέναντι σε αυτόν τον κόσμο.
Για τον Καρλ Μαρξ και τον Φρίντριχ Ένγκελς η διαλεκτική έχει ένα άλλο περιεχόμενο. Είναι γνωστό πως ο Μαρξ υιοθετεί τη διαλεκτική του Χέγκελ, μόνο που την τοποθετεί σε υλιστική βάση. Για τον Μαρξ η διαλεκτική είναι η μέθοδος κατανόησης τού κόσμου ως ενός υλικού συνόλου που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση κι αλλαγή. Η μαρξιστική διαλεκτική βασίζεται στις αντιφάσεις και τις αντιθέσεις που εμπεριέχονται στην κοινωνία και τη φύση. Για τον Μαρξ και Ένγκελς η διαλεκτική είναι η επιστήμη των νόμων κίνησης της φύσης, της κοινωνίας και της νόησης. Οι νόμοι αυτοί είναι οι νόμοι της διαλεκτικής.
Αν για τους στωικούς λογικούς η διαλεκτική είναι ένα εργαλείο για να ξεχωρίζει ο άνθρωπος το αληθές από το ψευδές και έτσι να προστατεύει τη ψυχή του από τις ταραχές που προκαλούν οι παραλογισμοί και τα πάθη, για τους Μαρξ και Ένγκελς η διαλεκτική δεν είναι μόνο ένας τρόπος σκέψης αλλά και ένα εργαλείο για να καταλάβουμε πώς κινείται και πώς λειτουργεί ο φυσικός και ιδιαίτερα ο κοινωνικός κόσμος, προκειμένου να τον αλλάξουμε προς το καλύτερο.
Με άλλα λόγια, ο στωικός λογικός αναζητά αιώνιες και σταθερές λογικές αλήθειες προκειμένου να περάσει ο άνθρωπος σε κατάσταση απάθειας και αταραξίας, ενώ ο μαρξιστής βλέπει πως τίποτα στον κόσμο δεν είναι σταθερό και αιώνιο και πως όλα αλλάζουν. Ο στωικός ενδιαφέρεται να μην κάνει λογικό λάθος και ταραχτεί η ψυχή του, ενώ ο μαρξιστής, αφού γνωρίσει τον κόσμο με τις αδικίες και τις αντιφάσεις που είναι κατακλυσμένος, αγωνίζεται να τον αλλάξει και να τον εξανθρωπίσει. Ο μαρξιστής χρησιμοποιεί τη διαλεκτική λογική για να γίνει το επαναστατικό υποκείμενο που συλλογικά θα αγωνιστεί για να αλλάξει τον ιστορικό κεφαλαιοκρατικό κόσμο.
Αύριο η συνέχεια…
#Αγαπητοι φίλοι
Το facebook συνεχίζει να με έχει μπλοκαρισμένο. Άρα μόνο στο προφίλ μου μπορείτε να διαβάζετε τις αναρτήσεις μου για τη στωική Λογική. Όσοι θέλετε μπορείτε να την ανακοινοποιειτε.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
