146ο:Ο αρχαίος κόσμος του Κομπέλου Ιθώμης θάφτηκε απ’ τα ρέματα του Αρμπυλιανού, του Κατρέλη και των Καναλίων
(30ό μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τη γεωλογική και ιστορική έρευνα αλλά και τα μαθήματα για τον οικισμό του Κομπέλου της κοινότητας Φαναρίου Ιθώμης.
Σήμερα θα αναφερθώ στην έρευνα τού ανάγλυφου του εδάφους και στη διατύπωση της τεκμηριωμένης, όπως θα αποδειχτεί, άποψης πως ο αρχαίος, ο παλιός οικισμός του Κομπέλου, με τον αρχαίο ναό του και την ιστορική του βρύση, έχει θαφτεί από φερτά υλικά από τις ράχες του λόφου του Φαναρίου και των Καναλίων, όχι προφανώς σε μια χρονιά αλλά βαθμιαία, σιγά σιγά, και ιδιαίτερα με κάθε μεγάλη πλημμύρα. Με άλλα λόγια, ο Κόμπελος “χτυπιέται” αιώνες τώρα από δύο λεκάνες απορροής νερών της βροχής: του Φαναρίου και των Καναλίων! Και οι δύο λεκάνες απορροής οδηγούν την τεράστια ποσότητα νερού στα δύο “πλευρά” του Κομπέλου.
1. Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά και από πιο κοντά:
* Γνωρίσαμε ήδη σε προηγούμενα μαθήματα πως ο αρχαίος ναός, με τις αρχαίες κολόνες της κλασικής εποχής, που υπήρχε στη θέση του σημερινού ναού του Αγίου Γεωργίου στον Κόμπελο, βρίσκεται θαμμένος κάτω από τα χώματα. Όταν στη δεκαετία του ’60 γίνονταν εκεί χωματουργικές εργασίες βγήκαν στο φως αυτοί οι κίονες. Ο ναός αυτός θάφτηκε από φερτά υλικά που κατέβασε στη διάρκεια αιώνων το ρέμα του “Αρμπυλιανού” και του “Κατρέλη” από τον λόφο του Φαναρίου Ιθώμης. Μετά την τυχαία και συγκλονιστική αποκάλυψη, οι Φαναριώτες τους σκέπασαν ξανά, και έτσι παραμένουν έως και σήμερα θαμμένοι!
* Το ίδιο έγινε και με την ιστορική βρύση του Κομπέλου, της οποίας η δεξαμενή βρέθηκε σε βάθος 5- 6 μέτρων μέσα στη γη, όταν το 1955, επί προεδρίας Ευ. Λώλου, έγιναν εκσκαφικές εργασίες, προκειμένου να γίνει η βρύση όπως τη γνωρίζουμε σήμερα. Το κιούγκι, μέσω του οποίου έρχεται το νερό καθώς κι η δεξαμενή σκεπάστηκαν από τα ίδια φερτά υλικά που κατέβασε το ρέμα του Αρμπυλιανού και του Κατρέλη από τον λόφο του Φαναρίου, σε εποχές τουρκοκρατίας και ίσως πολύ πιο πίσω…
* Το ίδιο έγινε και με τον δρόμο από τη βρύση του Κομπέλου προς τα ντάμια του Κολοβού και του κεραμοποιείου, δηλαδή προς τα δυτικά. Το ρέμα του Αρμπυλιανού κοντά στον Κόμπελο ήταν βαθύ, όπως είναι σε όλη τη διαδρομή του από τις παρυφές του χωριού μας, του Φαναρίου, σε βαθμό που “άνθρωπος που ήταν καβάλα σε άλογο δεν μπορούσε να δει έξω από τις όχθες του”. Σήμερα το ρέμα είναι ένα μικρό αυλάκι, καθώς το ρέμα αυτό έγινε…δρόμος για αυτοκίνητα και τρακτέρ!
* Το ίδιο έγινε και με τον δρόμο από τη βρύση προς τα κωτινέικα ντάμια, μέχρι το ντάμι του Γκόλια, στο τέλος του οικισμού. Το ρέμα του δρόμου ήταν βαθύ και κάθε χρόνο, ιδιαίτερα το καλοκαίρι, έρχονταν φορτηγά απ’την Καρδίτσα και φόρτωναν οι εργάτες με φτυάρια τις καρότσες με την άμμο από τον δρόμο – ρέμα, που κατέβαζε το ρέμα του Κατρέλη και του Αρμπυλιανού. Αμμοχάλικο κουβαλούσαν με τα άλογα και με τα γαϊδούρια και πολλοί Φαναριώτες του χωριού μας και του οικισμού του Κομπέλου για οικοδομικές εργασίες.
* Το ίδιο γινόταν και στη διακλάδωση του κεντρικού δρόμου Βρύση – Γκόλια προς τον δρόμο-ρέμα που πάει προς τα ντάμια του Αδάμου, του Γεωργούση και τη σιδηροδρομική γραμμή και από εκεί στον χωματόδρομο για Παλιούρι. Αυτό το ρέμα-δρόμος προς το ντάμι του Αθανασίου Γεωργούση, επειδή δεν πήγαιναν να πάρουν άμμο, όπως μου είπε ο ίδιος ο Θανάσης Γεωργούσης, ήταν πάντα υψηλότερα από τα χωράφια δεξιά και αριστερά του, καθώς γέμιζε με την άμμο, γεγονός που ανάγκαζε τους κατοίκους της περιοχής να φτιάχνουν αναχώματα για να μην μπαίνουν τα νερά με την άμμο στα χωράφια τους και στα ντάμια τους. Το τελευταίο μάλιστα ρέμα-δρόμος κυλούσε το νερό με τα φερτά υλικά του, δηλαδή την ψιλή άμμο, κάτω από τη γέφυρα της σιδηροδρομικής γραμμής και προχωρούσε προς την κοινοτική περιφέρεια, γεγονός που προκάλεσε γεωμορφολογικές αλλαγές στο φυσικό περιβάλλον, όπως βλέπουμε σε μια φωτογραφία. Έτσι βλέπουμε το χωράφι που είναι αριστερά του δρόμου πηγαίνοντας προς το χωριό Παλιούρι να είναι 4 μέτρα ψηλότερα από το χωράφι που είναι δεξιά του ίδιου δρόμου και στην ίδια περιοχή. Το γεγονός αυτό προκλήθηκε από την απόθεση των φερτών υλικών στο χωράφι αριστερά του δρόμου. Τα χωράφια από όπου περνούσε το ρέμα με τα νερά του Αρμπυλιανού είναι γεμάτα άμμο, παρόλο που οι κάτοικοι παίρναν αυτή την άμμο τόσο για να καθαρίσουν τα χωράφια τους, όσο και για ανάγκες οικοδόμησης.
* Το ίδιο έγινε και με την περιοχή και τον παλιό αυτοκινητόδρομο που ξεκινά από τη βρύση και προχωρά προς το χωριό Λοξάδα. Το πάνω μέρος των χωραφιών είναι υψηλότερα από τα χωράφια τού κάτω μέρους του ίδιου δρόμου. Εδώ τις επιχωματώσεις, τις προσχώσεις, τις προκαλούν τα ρέματα των Καναλίων με τα φερτά υλικά που κατεβάζουν.
* Το ίδιο γινόταν και με τα χωράφια όπου τα καλλιεργούσαν με κηπευτικά και είχαν ανέμες. Το κεντρικό ρέμα προς το ντάμι του Γκόλια πλημμύριζε και τα φερτά υλικά περνούσαν στα κτήματα με αποτέλεσμα να γεμίζουν άμμο και να βουλώνουν οι ανέμες τους, όπως θα μου πει ο Νίκος Κουλοσούσας, ο οποίος καλλιεργούσε κηπευτικά στη συγκεκριμένη περιοχή. Βέβαια το πιο πολύ νερό με τα φερτά υλικά πήγαινε προς το ντάμι του Γκόλια στο τέλος του οικισμού, όπου έσμιγε με το ποτάμι που έρχεται από τον “Σκατιάρη”. Το νερό διασκορπιζόταν όμως και προς άλλες κατευθύνσεις προκαλώντας προσχώσεις με τα φερτά υλικά στον οικισμό του Κομπέλου.
Ανάλογα γεωμορφολογικα φαινόμενα δημιουργήθηκαν και με την καταιγίδα του Ντάνιελ, τον Σεπτέμβρη του 2023.
Εκείνο, ωστόσο, που δεν γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα είναι αν η σημερινή περιοχή του Κομπέλου ήταν κατοικημένη με σπίτια και από πότε. Σίγουρα είναι κατοικημένη με τα περίφημα ντάμια του από τα τέλη του 19ου αιώνα και μετά. Ξέρουμε ακόμα πως τον 15ο αιώνα παρήγαγε κηπευτικά, από τα οποία το οθωμανικό κράτος εισέπραττε φόρους. Προφανώς οι παραγωγοί των κηπευτικών του Κομπέλου έμειναν τον μισό χρόνο στον Κόμπελο και τον άλλο μισό στο Φανάρι Ιθώμης. Όμως για αυτό δεν έχουμε τεκμηριωμένα στοιχεία, αλλά μόνο βάσιμες υποθέσεις.
2. Τα πλημμυρικά φαινόμενα που συμβαίνουν στον Κόμπελο Φαναρίου έχουν να κάνουν με δύο σημαντικά γεωμορφολογικά δεδομένα:
* Το πρώτο είναι η τεράστια λεκάνη απορροής των νερών της βροχής που σχηματίζουν οι λόφοι με τις απόκρημνες πλαγιές του Φαναρίου και των Καναλίων. Αν προσέξει κανείς τις φωτογραφίες θα δει πως αυτή η τεράστια λεκάνη απορροής μπορεί να συγκεντρώσει τεράστια ποσότητα νερού, ειδικά όταν είναι καταιγίδα, μέσα σε λίγη ώρα, κι όλα αυτά τα ορμητικά νερά, μέσα από τα βαθιά και πλατιά ρέματα του Κατρέλη, του Αρμπυλιανού και των καναλιώτικων ρεμάτων, φτάνουν στον Κόμπελο, όπου προκαλούν πλημμυρικά φαινόμενα και επιχωματώσεις με τις τεράστιες μάζες φερτών υλικών που κουβαλούν μαζί τους από τις διαβρώσεις και τις κατολισθήσεις του εδάφους και των απόκρημνων πλαγιών.
Όλοι με την καταιγίδα Ντάνιελ διαπιστώσαμε τη διάβρωση του εδάφους των λόφων του Φαναρίου και των Καναλίων καθώς και τις μεγάλες κατολισθήσεις που έγιναν στις πλαγιές τους. Ολόκληρες πλαγιές κόπηκαν και τα υλικά τους, όπως χώματα, χαλίκια, κλαδιά, ρίζες δέντρων, πέτρες, σκουπίδια, κορμοί δέντρων, σπόροι φυτών, νεκρά ζώα, φύλλα και άλλα ήρθαν κι εναποτέθηκαν στον οικισμό του Κομπέλου, σε πολλά και διάφορα σημεία του.
* Το δεύτερο γεωμορφολογικό αλλά και ανθρωπογενές δεδομένο είναι η θέση όπου είναι κτισμένος ο οικισμός του Κομπέλου Φαναρίου. Ο οικισμός είναι κτισμένος στο στόμιο αυτής της τεράστιας λεκάνης απορροής των νερών της βροχής που σχηματίζουν οι λόφοι του Φαναρίου και των Καναλίων. Αναπόφευκτα τα ορμητικά νερά με τα φερτά υλικά τους θα πλευροκοπήσουν και θα περάσουν μέσα από τον οικισμό του Κομπέλου, θα προκαλέσουν καταστροφές και θα εναποθέσουν εκεί ό,τι κουβαλούν μαζί τους από τις πλαγιές.Τα πιο μεγάλα υλικά και τα πιο βαριά μένουν στην αρχή του οικισμού, τα μεσαίου μεγέθους πιο κοντά και μέσα στον οικισμό και τα πιο ελαφριά, όπως η άμμος, τα φύλλα, η λάσπη μπαίνουν στα χωράφια και στα ντάμια τους.
Η γέφυρα στον παλιό δρόμο, που είναι στην βρύση του Κομπέλου, γρήγορα έφραξε το 2023 με την καταιγίδα του Ντάνιελ και το νερό πλημμύρισε τις περιοχές προς το μαγαζί του Μιχάλη Κουλοσούσα. Τα χαντάκια γέμισαν με φερτά υλικά, νερό και λάσπη καθώς δεν χωρούσαν, υπερχειλίζοντας έτσι την περιοχή.
Βέβαια, μετά από την καταιγίδα του Ντάνιελ με μηχανήματα του δήμου και των ιδιωτών έγινε προσπάθεια να απομακρυνθούν κάποια από τα φερτά υλικά και να αποκατασταθούν οι ζημιές σε ντάμια, αποθήκες, γεωργική παραγωγή και σε ζώα που πνίγηκαν… Ωστόσο το ανάγλυφο της περιοχής έχει αλλάξει. Το έδαφος σε πολλά σημεία έχει γίνει πολύ υψηλότερο, πάνω από μισό μέτρο…
3. Φανταστείτε αυτή τη διαδικασία των πλημμυρικών φαινομένων μέσα στη διάρκεια αιώνων. Φανταστείτε την εναπόθεση αυτών των φερτών υλικών στο διάβα αιώνων πόσο έχει ανεβάσει το ύψος του εδάφους του οικισμού του Κομπέλου. Φανταστείτε τον αρχαίο ναό να έχει τους κίονες 3 μέτρα έξω από το έδαφος και χρόνο με τον χρόνο να σκεπάζεται από λάσπη που κουβαλάει το ρέμα του Αρμπυλιανού… [Φανταστείτε και την αδιαφορία των χριστιανών για αυτόν τον ναό των ειδωλολατρών…]. Φανταστείτε τη βρύση με τη δεξαμενή να σκεπάζεται με τόνους λάσπης και να βρίσκεται δεκαετίες ή και αιώνες αργότερα 5 μέτρα βαθιά μέσα στη γη… Σκεφτείτε τα καλυβόσπιτα των κολληγάδων του Κομπέλου να παρασύρονται από τα ορμητικά νερά και να σκεπάζονται με λάσπες…
Είναι φανερό πως ό,τι υπήρχε στον αρχαίο Κόμπελο, ίσως και μέχρι τα χρόνια που χτίστηκε το βυζαντινό κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης κατά τον 13ο αιώνα μετά Χριστόν, ίσως και πολύ αργότερα, σκεπάστηκε, μπαζώθηκε, θάφτηκε από τα φερτά υλικά από τις πλαγιές της τεράστιας λεκάνης απορροής των νερών της βροχής των λόφων και των πλαγιών του Φαναρίου και των Καναλίων.
Για να ξεθάψουμε και να βρούμε αυτόν τον Κόμπελο, θα πρέπει να σκάψουμε βαθιά, τουλάχιστον 5- 6 μέτρα, όπως έδειξαν οι τυχαίες ή όχι ανακαλύψεις των αρχαίων κιόνων της κλασικής αρχαιότητας που βρέθηκαν καθώς και η δεξαμενή με τα κιούγκια της βρύσης τού Κομπέλου βαθιά μέσα στη γη.
4. Σε ό,τι με αφορά προσπαθώ, με τα ερευνητικά δεδομένα και τις μαρτυρίες των μεγάλων σε ηλικία Φαναριωτών του Κομπέλου καθώς και με τη φαντασία μου, να “ξεθάψω” τη γεωλογική ή γεωμορφολογική ιστορία του Κομπέλου και να τη φέρω στην επιφάνεια της γνώσης και του νου- με όποιο ρίσκο πλάνης ή λάθους γίνεται αυτό.
Ο Κόμπελος όμως κατόρθωσε να αναγεννηθεί παρόλο τον σχεδόν βέβαιο αφανισμό του από τις λάσπες του Αρμπυλιανού, του Κατρέλη και των καναλιώτικων ρεμάτων. Είμαι αισιόδοξος πως οι μελλοντικές γενιές, με τυχαίες ή όχι εργασίες κι έρευνες, θα τον ανακαλύψουν, θα τον ξεθάψουν και θα τον γνωρίσουν καλύτερα.
Μέχρι τότε θα πρέπει να γίνουν κάποια αναγκαία πράγματα για να περιορίσουμε τις καταστροφές που προκαλούν τα καιρικά φαινόμενα. Μπορούν να γίνουν σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Για αυτά όμως θα μιλήσω σε επόμενο μάθημα..
#Υστερόγραφο: Την άποψη πως διάφορες περιοχές του Κομπέλου, άλλες λιγότερο κι άλλες περισσότερο, έχουν πλημμυρίσει κι έχουν σκεπαστεί από φερτά υλικά από τα ρέματα του Φαναρίου και των Καναλίων, την υιοθετούν ή την έχουν πολλοί ενήλικες Φαναριώτες του Κομπέλου, όπως ο Θανάσης Γεωργούσης, ο Νίκος Κουλοσούσας και ο Λάμπρος Αδάμος. Ο Θανάσης Γεωργούσης μάλιστα με ξενάγησε στην περιοχή πιο πέρα από το ντάμι του, όπου μου εξήγησε πώς διαμορφώθηκε το ανάγλυφό της. Τους ευχαριστώ βαθιά και τους τρεις για τις πληροφορίες που μου έδωσαν και κυρίως γιατί ήταν πρόθυμοι να μου δώσουν τα προσωπικά τους βιώματα και τις απόψεις τους κι έτσι να με βοηθήσουν στον προσανατολισμό των ερευνών μου και των συμπερασμάτων μου.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
5. Στην πρώτη φωτογραφία βλέπουμε την τεράστια λεκάνη απορροής των νερών της βροχής από τις πλαγιές των λόφων του Φαναρίου Ιθώμης και των Καναλίων. Στη δεύτερη φωτογραφία βλέπουμε τον οικισμό του Κομπέλου στο στόμιο αυτής της τεράστιας λεκάνης απορροής των νερών της βροχής που βρίσκεται από πάνω του. Στην τρίτη φωτογραφία βλέπουμε τον τσιμενταύλακα που διασχίζει τον οικισμό του Κομπέλου. Εδώ καταλήγουν τα νερά της βροχής της τεράστιας λεκάνης απορροής των νερών του Φαναρίου και των Καναλίων! Στην τέταρτη φωτογραφία βλέπουμε τη διαφορά στο ανάγλυφο του εδάφους που προκάλεσαν οι προσχώσεις με φερτά υλικά, κυρίως άμμου, από τα ρέματα του Κατρέλη και του Αρμπυλιανού, στην περιοχή αμέσως μετά τη σιδηροδρομική γραμμή στον δρόμο προς το χωριό Παλιούρι. Στην τελευταία φωτογραφία βλέπουμε τη φαναριώτικη λεκάνη απορροής των νερών της βροχής του ρέματος του Αρμπυλιανού από πιο κοντά.
