117ο: Κόμπελος: Το προάστιο του Φαναρίου Ιθώμης
(1ο μέρος)
Αγαπητοί φίλοι
Συνεχίζω τα μαθήματα για την ιστορία, την οικονομία, την κοινωνία, τον πολιτισμό του χωριού μας, του Φαναρίου Καρδίτσας. Σήμερα θα αναφερθώ στο προάστιο, στον οικισμό του Φαναρίου Ιθώμης, τον Κόμπελο.
Ας τα πάρουμε όμως τα πράγματα με μια σειρά:
1. Ο αγροτικός οικισμός του Κομπέλου αποτελεί προάστιο του Φαναρίου Ιθώμης
και βρίσκεται ανάμεσα στον παλαιό Σιδηροδρομικό Σταθμό Φαναρίου και το χωριό Λοξάδα. Ολόκληρη η περιοχή από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό Φαναρίου μέχρι και τον δρόμο που κατεβαίνει από το ρέμα των Καναλίων με τα αμπέλια και τη χωρίζει από τη Λοξάδα, λέγεται Κόμπελος. Ο Κόμπελος δεν είναι χωριό ή κοινότητα, όπως από άγνοια ή σκοπιμότητα έχουν γράψει διάφοροι. Για παράδειγμα, στο φερόμενο ως ιστορικό, πολιτιστικό και τουριστικό Λεύκωμα του δήμου Μουζακίου, του 2024, που δυστυχώς μοιράστηκε σε 100 περίπου άτομα που παραβρέθηκαν στην παρουσίασή του, ο οικισμός του Κομπέλου εμφανίζεται ως μία από τις 28 τάχατες κοινότητες τού δήμου Μουζακίου, όταν οι κοινότητες είναι 27. Το αίσχος αυτό υπάρχει σε χάρτες, σε πίνακες και σε αφιερώματα στο εσωτερικό του. Έτσι δεν είναι τυχαίο που η ηλεκτρονική εγκυκλοπαίδεια, η Βικιπαίδεια, αποκαλεί τον Κόμπελο χωριό της Θεσσαλίας και όχι οικισμό του Φαναρίου. Από τέτοιες ανιστόρητες αναρτήσεις, όπως του δήμου Μουζακίου, παίρνει τις πληροφορίες.
[Έπρεπε να δοθούν σκληροί αγώνες και να χαλάσουν καρδιές, για να καταλάβουν οι κύριοι του δήμου Μουζακίου και της ΑΜΚΕ Ίταμος του δήμου Μουζακίου πως ο Κόμπελος είναι οικισμός, προάστιο του Φαναρίου και όχι ξεχωριστή κοινότητα…”Φίλος ο Πλάτων, αλλά φιλτάτη η αλήθεια”, έλεγε ο Αριστοτέλης! ]
Ο Κόμπελος δεν έχει γειτονιές. Τοπωνύμια έχει μόνο ο Σιδηροδρομικός Σταθμός και η Βρύση. Όταν οι κάτοικοι του οικισμού θέλουν να προσδιορίσουν μία τοποθεσία αναφέρουν το όνομα της οικογένειας ή των οικογενειών που μένουν εκεί, πχ. Κωτινέικα.
2. Στον οικισμό του Κομπέλου, στις 18 Αυγούστου 1881, υπογράφτηκε η παράδοση από τους Τούρκους του κάστρου του Φαναρίου Ιθώμης και της γύρω περιοχής. Η παράδοση υπογράφτηκε στην ιστορική βρύση του Κομπέλου.[Για να υπάρχει εκεί βρύση, σημαίνει πως υπήρχε οικισμός, υπήρχαν ντάμια από την εποχή της τουρκοκρατίας και οι κάτοικοί του προμηθεύονταν νερό ή πότιζαν τα ζώα τους]. Ο Σπυρίδων Καραϊσκάκης, ο γιος του Γεωργίου Καραϊσκάκη, με 7000 στρατιώτες απελευθέρωσε το Φανάρι Ιθώμης και τον οικισμό του.
Το 1916 κτίστηκε το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου, στο μέρος της βρύσης. Δίπλα του έχει ανεγερθεί το 1990 ένα μεγαλύτερο με δαπάνες των Φαναριωτών και ιδιαίτερα των Φαναριωτών τού Κομπέλου.
Με το ΦΕΚ 126/2-4-1883, το Φανάρι έγινε έδρα του δήμου Ιθώμης μαζί με άλλα 14 χωριά. Στα 14 άλλα χωριά του δήμου Ιθώμης δεν υπάρχει χωριό με το όνομα Κόμπελος. Ο οικισμός του Κομπέλου, που απέχει από τον οικισμό του Φαναρίου 2 χιλιόμετρα, αποτελούσε οικισμό, προάστιο του Φαναρίου.
Με ΦΕΚ στις 16/10/1940, ο οικισμός του Κομπέλου προσαρτάται στην κοινότητα Φαναρίου, που τότε άνηκαν στον νομό Τρικάλων- καθώς δεν υπήρχε νομός Καρδίτσας.
Με το ΦΕΚ 82Α- 13/4/1944, ο οικισμός του Κομπέλου, όπως και ο οικισμός του Φαναρίου, αποσπάται από τον νομό Τρικάλων και υπάγεται στον νέο νομό, τον νομό Καρδίτσας.
Με το ΦΕΚ 244Α-4/12/1997, ο οικισμός αποσπάται από την κοινότητα Φαναρίου και προσαρτάται στον δήμο Ιθώμης.
Ο οικισμός του Κομπέλου ανήκει στην κοινότητα Φαναρίου. Όλοι οι κάτοικοί του είναι Φαναριώτες- εκτός από τους Αλβανούς μετανάστες.
Την πρώτη περίοδο διακυβέρνησης τής χώρας από το ΠΑΣΟΚ, δηλαδή από το 1982 έως το 1986, από τον οικισμό Κόμπελο τού Φαναρίου έβγαινε πάρεδρος, δηλαδή ένας Κομπελιώτης έβγαινε ως αντιπρόσωπος στο κοινοτικό συμβούλιο τής κοινότητας Φαναρίου. Δεν είχε δικαίωμα ψήφου. Έλεγε μόνο τα προβλήματα τού οικισμού. Αυτό ίσχυσε μόνο για μια τετραετία, όταν πρόεδρος του Φαναρίου ήταν ο Ζάχος. Υπήρχε ψηφοδέλτιο για πάρεδρο. Πάρεδρος είχε εκλεγεί ο Αναστάσιος Πάντος.
3. Με βάση τις απογραφές πληθυσμού ο οικισμός του Κομπέλου παρουσίασε την ακόλουθη εικόνα:
* Το 1961 είχε 92 κατοίκους
* Το 1971 είχε 104 κατοίκους
* Το 1981 είχε 67 κατοίκους
* Το 1991 είχε 87 κατοίκους
* Το 2001 είχε 82 κατοίκους
* Το 2011 είχε 95 κατοίκους
* Το 2021 είχε 147 κατοίκους
Σήμερα, Νοέμβριος 2025, στον οικισμό Κόμπελο του Φαναρίου Ιθώμης κατοικούν 89 άτομα, από τα οποία τα 15 είναι Αλβανοί (4 οικογένειες).
Στον οικισμό του Φαναρίου Κόμπελο υπάρχουν 56 σπίτια. Από αυτά κατοικούνται τα 38. Τα υπόλοιπα σπίτια είναι ακατοίκητα. [Στο σημείο αυτό θέλω να ευχαριστήσω θερμά τον Αθανάσιο και την Αναστασία Γεωργούση, οι οποίοι μου δώσανε πλήθος πληροφοριών για τον Κόμπελο και την ιστορία του. Τα σπίτια και τους ενοίκους τους τα πήραμε με τη σειρά, ένα προς ένα].
4. Τι σημαίνει το όνομα Κόμπελος; Πώς προέκυψε το όνομα αυτό για τον οικισμό τού Φαναρίου Ιθώμης;
Για την καταγωγή του ονόματος του οικισμού έχουν διατυπωθεί διάφορες εξηγήσεις, όπως:
* Ότι η λέξη είναι σλαβική, όπου κομπίλα σημαίνει φοράδα, άλογο. Έτσι Κόμπελος ή Κόμπιλος σημαίνει φοραδότοπος, δηλαδή τόπος που τρέφει ή εκτρέφει άλογα για αναπαραγωγή. Αυτή η ερμηνεία έχει πολύ ισχυρή βάση, καθώς στο βυζαντινό κάστρο του Φαναρίου Ιθώμης και στη γύρω περιοχή του, μέχρι το Μουζάκι και τη Λαζαρίνα υπήρχε αρχικά τόσο το βυζαντινό ιππικό όσο και αργότερα το οθωμανικό πολεμικό ιππικό. Δεν αποκλείεται η περιοχή του Κομπέλου να ήταν τόπος αναπαραγωγής και εκτροφής πολεμικών αλόγων. Η παράδοση αυτή συνεχίζεται και σήμερα, καθώς στην περιοχή δίπλα τού Κομπέλου, στη Λοξάδα, υπάρχει ιππικός όμιλος και πλήθος αλόγων που βόσκουν στο πλούσιο χορτάρι των λιβαδιών.
* Ότι η λέξη Κόμπελος προέρχεται από την λέξη κόμβος, που σημαίνει σταυροδρόμι, σημείο συνάντησης δύο ή περισσότερων οδικών αρτηριών. Όπως μου είπε ο Αθανάσιος Γεωργούσης, κάτοικος Φαναρίου, που μένει πολλούς μήνες τον χρόνο στον Κόμπελο, άκουγε τους παλιούς να λένε πως
οι αγωγιάτες από την Ήπειρο, που ήθελαν να πάνε προς Βόλο ή Λαμία, περνούσαν από τον οικισμό και την περιοχή του Κομπέλου. Άφηναν τα κουρασμένα άλογα στον Κόμπελο και έπαιρναν ξεκούραστα για να συνεχίσουν το ταξίδι τους. Επειδή ο κάμπος είχε νερά και ήταν δύσβατος, οι αγωγιάτες πήγαιναν από τα ριζά των βουνών και των λόφων της Πύλης, του Μουζακίου, του Μαυρομματίου, του Χάρματος, του Φαναρίου και στάθμευαν σε χάνια στον Κόμπελο. Ύστερα συνέχιζαν μέσω Μητρόπολης προς τον προορισμό τους. Κατά την επιστροφή από το ταξίδι τους περνούσαν πάλι από τον Κόμπελο και έπαιρναν τα δικά τους ξεκούραστα άλογα. Οι κάτοικοι του οικισμού εκτρέφαν και αναπαραγωγικά άλογα για αυτή την ανάγκη. Άρα η περιοχή του Κομπέλου λειτουργούσε ως κόμβος, εξού και το όνομα Κόμπελος.
* Ότι η λέξη είναι φράγκικη ή ενετική ή ακόμα και ρωμαϊκή, που σημαίνει όμορφος λόφος. Την άποψη αυτή υποστηρίζει ο Δημήτρης Χαντζιάρας στο βιβλίο του Σκόρπια φύλλα, αυτοέκδοση, 1997. Όμως ο Κόμπελος δεν είναι κτισμένος σε λόφο. Λίγα σπίτια είναι χτισμένα στα ριζά του λόφου του Φαναρίου, ενώ σχεδόν όλα τα υπόλοιπα είναι χτισμένα στην πεδιάδα.
Αύριο η συνέχεια.
5. Οι φωτογραφίες δείχνουν τον οικισμό του Κομπέλου. Μπορεί κανείς να ξεχωρίσει τον οικισμό του Κομπέλου από το χωριό Λοξάδα. Εμφανές σημείο είναι ο κάθετος δρόμος στους δύο κεντρικούς δρόμους που διασχίζουν τον οικισμό του Κομπέλου. Σε μια φωτογραφία, τραβηγμένη από τον Κόμπελο, του Γιώργο Ντοϊλιανη, φαίνεται και το Φανάρι με το κάστρο στην κορυφή του.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6976026625
